Azoospermia

Azoospermia to całkowity brak plemników w ejakulacie, czyli w nasieniu. Azoospermię stwierdza się na podstawie badania nasienia. Najczęstszą przyczyną braku męskich komórek rozrodczych w nasieniu jest niedorozwój lub zanik jąder. Czasami za azoospermię odpowiada nieprawidłowe funkcjonowanie jąder na skutek zażywanych leków, radioterapii i chemioterapii np. po leczeniu nowotworów. W niektórych przypadkach na brak plemników wpływają stany zapalne w obrębie układu rozrodczego i niedrożność dróg wyprowadzających nasienie. W niektórych przypadkach azoospermia jest warunkowana genetycznie i spowodowana mutacjami genu AZF znajdującego się na długim ramieniu chromosomu Y.

Polecane wideo:

1. Badanie nasienia w kierunku niepłodności

Azoospermia jest diagnozowana na podstawie badania nasienia. Na początku ocenia się preparat bezpośredni, tzn. kroplę nasienia nanosi się na szkiełko mikroskopowe, które ogląda się w powiększeniu 200-400 razy. Jeśli w preparacie bezpośrednim nie stwierdza się obecności plemników, nasienie zostaje poddane odwirowaniu w wirówce. Wirowanie pozwala na zgromadzenie plemników i innych komórek znajdujących się w nasieniu w osadzie, a przez to na ich zagęszczenie. Gdy w nasieniu jest bardzo mało plemników, to często nie można ich zauważyć w preparacie bezpośrednim. W osadzie powinny być jednak łatwiej dostrzeżone. Dopiero brak plemników w odwirowanym osadzie po analizie mikroskopowej pozwala na stwierdzenie azoospermii.

Dla potwierdzenia diagnozy badanie ogólne nasienia należy wykonać przynajmniej dwukrotnie. Po stwierdzeniu braku plemników w nasieniu trzeba rozważyć, czy ejakulat do badania został oddany prawidłowo, a w szczególności – czy nasienie zostało oddane w całości. Plemniki są nierównomiernie rozmieszczone w ejakulacie i przy braku części nasienia może się zdarzyć, że do analizy zostanie wzięta objętość niezawierająca męskich gamet.

2. Przyczyny azoospermii u mężczyzn

Przyczyny braku plemników w nasieniu generalnie mają dwojaki charakter.

1. Związany z jądrami (niewytwarzanie plemników lub bardzo niska produkcja plemników w jądrach):

  • uszkodzenie kanalików plemnikotwórczych wskutek zapalenia jąder, napromieniowania, zażywania niektórych leków, np. leków przeciwnowotworowych, czyli cytostatyków,
  • nierównowaga hormonalna (dotycząca wzmożonej produkcji androgenów, prolaktyny, estrogenów lub zbyt niskiego poziomu gonadotropin i gonadoliberyny),
  • nowotwory jąder i zaburzenia ich funkcjonowania, spowodowane nieprawidłowościami genetycznymi, np. zespół Klinefeltera, mutacje odcinka genu AZF znajdującego się na długim ramieniu chromosomu Y (delecje genu AZF-a – mężczyzna nie produkuje w ogóle plemników, delecje genu AZF-b – spermatogeneza zatrzymana jest na pewnym etapie, delecje genu AZF-c – produkowana liczba plemników jest bardzo mała),
  • zaburzenia rozwoju jąder spowodowane czynnikami zewnętrznymi, takimi jak ksenoestrogeny, powodujące wady jąder już w okresie płodowym.

2. Niezwiązany z jądrami (niedrożność dróg wyprowadzających nasienie) – niedrożność diagnozowana jest zwykle w najądrzu lub w nasieniowodzie, może być wrodzona albo nabyta, np. po zapaleniu jąder lub urazie.

Zaburzenia genetyczne powodujące azoospermię to najczęściej: mikrodelecje lub mutacje w regionie AZF znajdującym się na długim ramieniu chromosomu Y, mutacje występujące w receptorach androgenowych, mutacje genu CFTR odpowiedzialnego za nosicielstwo mukowiscydozy i związanego z wrodzonymi zaburzeniami budowy nasieniowodów, zaburzenia kariotypu, np. zespół Klinefeltera, zespół Kallmana, zespół Pradera-Willego. Za brak plemników w nasieniu mogą również odpowiadać choroby podwzgórza i przysadki mózgowej, które prowadzą do niedoborów produkcji gonadotropin (LH i FSH) i gonadoliberyny (GnRH).

3. Diagnostyka i leczenie azoospermii

Poza badaniem nasienia i diagnostyką genetyczną, rozpoznanie azoospermii zaczyna się od wywiadu z pacjentem i badania przedmiotowego. Metody diagnostyczne, wdrażane w początkowym etapie leczenia, to badania hormonalne, USG jąder i biopsja jąder. Biopsja jądra polega na pobraniu fragmentu tkanki z jądra za pomocą metody operacyjnej lub poprzez nakłucie igłą. Wycinek oceniany jest pod mikroskopem. W ten sposób możliwe jest stwierdzenie, czy w jądrze ma miejsce produkcja plemników, czy jest zatrzymana – a jeśli tak, to na jakim etapie.

Może się zdarzyć taka sytuacja, że w jądrze w ogóle nie ma komórek germinatywnych, a więc wytwarzających plemniki. Jest to tzw. zespół komórek Sertoliego, który powoduje niepłodność męską. Jeśli jednak badanie mikroskopowe potwierdza produkcję plemników przez jądra, przyczyna braku gamet w nasieniu ma zapewne związek z niedrożnością nasieniowodów. W takiej sytuacji pomocne może okazać się ich udrożnienie, chociaż w niektórych przypadkach działanie takie jest niemożliwe lub nie przynosi porządnych rezultatów.

Jeśli mężczyzna chce mieć dziecko, a niemożliwa jest chirurgiczna korekcja dróg wyprowadzających nasienie, można zastosować metody rozrodu wspomaganego:

  • TESA (ang. testicular sperm aspiration) – mikrochirurgiczne pobranie plemników bezpośrednio z jąder,
  • MESA (ang. microsurgical epididymal sperm aspiration) – mikrochirurgiczne pobranie plemników z najądrzy,
  • ICSI – metoda zapłodnienia in vitro, docytoplazmatyczne podanie plemników do komórki jajowej partnerki.

Jeżeli stwierdza się brak plemników w jądrze, komórkę jajową można zapłodnić w inny sposób, m.in. niedojrzałymi spermatydami. Z drugiej strony, metody te są mało skuteczne. By decyzja o wykorzystaniu do zapłodnienia plemników mężczyzny z azoospermią była w pełni świadoma, należy wykonać uprzednio badania genetyczne i dopiero wtedy podjąć decyzję o ciąży.

Joanna Krocz, ponad rok temu

Bibliografia

  • Kula K., Słowikowska-Hilczer J., (red.), Medycyna rozrodu z elementami seksuologii. Materiały do ćwiczeń dla studentów Wydziału Lekarskiego, Dział Wydawnictw i Poligrafii Uniwersytetu Medycznego w Łodzi, Łódź 2008.

Zakażenia i stany zapalne

Komentarze

DYSKUSJE NA FORUM

Artykuły Zakażenia i stany zapalne
Zakażenia i stany zapalne

Oligospermia

plemników w nasieniu. Niekiedy uszkodzenie kanalików nasiennych jest wtórne, tzn. może być spowodowane stanami zapalnymi jąder, urazami jąder (...) Oligospermia, inaczej oligozoospermia, to zaburzenie męskiego układu...

Choroby powodujące niepłodność

Czym jest azoospermia?

Czym jest azoospermia?

Całkowity brak plemników w nasieniu nazywany jest fachowo azoospermią. Taka diagnoza to dla mężczyzny informacja, że jest niepłodny. Na zaburzenia (...) tego typu cierpi 1 proc. całej populacji męskiej. Czy azoospermię...

Niewydolność jajników

Dysgenezja gonad

Klinefeltera mają także objawy takie jak: ginekomastia, azoospermia (brak plemników w spermie), szkliwienie kanalików jądra, eunuchoidyzm

Choroby powodujące niepłodność

Nowotwory i ich leczenie

ma bardzo niekorzystny wpływ na jakość nasienia. Konsekwencjami chemioterapii jest: azoospermia (całkowity brak plemników w ejakulacie) - stan