Trwa ładowanie...

Odmiana przez przypadki. Jak ją zapamiętać?

W języku polskim przez przypadki odmieniają się rzeczowniki, przymiotniki, liczebniki, zaimki i imiesłowy przymiotnikowe. Nie jest to jednak proste zadanie. Wielu uczniów ma z tym wyraxny problem. Na szczęście istnieje kilka sposobów, by szybko nauczyć się deklinacji.

Zobacz film: "Jak możesz pomóc maluchowi odnaleźć się w nowym środowisku?"

Pod pojęciem deklinacji ukrywa się odmiana przez przypadki. Końcówka to zmieniająca się końcowa część wyrazu. Z kolei część wyrazu pozostającego po odrzuceniu końcówki nazywa się tematem. Tematy odmieniających się wyrazów występują często w obocznych postaciach. Co to oznacza?

Oboczności tematów polegają na wymianach samogłosek i spółgłosek, np. pies : ps-a, szkoła : szkol-e : szkół.

1. Przypadki – odmiana

  • Mianownik: kto? co?
  • Dopełniacz: kogo? czego?
  • Celownik: komu? czemu?
  • Biernik: kogo? co?
  • Narzędnik: kim? czym?
  • Miejscownik: o kim? o czym?
  • Wołacz: o!

Mianownik najczęściej oznacza podmiot. W języku polskim to najczęściej używany przypadek. Drugi jest dopełniacz, który ma funkcję posesywną. Z kolei najrzadziej używanym przypadkiem jest celownik. Zwykle oznacza on dopełnienie dalsze.

Biernik występuje w trzech postaciach:

  • jest równy dopełniaczowi, np. widzę psa,
  • przyjmuje osobną formę z końcówką –ę, np. widzę gospodynię, widzę poetę,
  • jest równy mianownikowi, np. widzę pola, drzewa, myszy.

W połączeniach z przyimkami występuje nadrzędnik. Może również być samodzielnym określeniem sposobu, czasu czy narzędzia, np. jeść widelcem, dopełnieniem bliższym, np. pracować nocami lub pełnić funkcję orzecznika, np. jest marynarzem.

Nigdy sam nie występuje miejscownik. Funkcjonuje jedynie w połączeniu z przyimkami. Ciekawym przypadkiem jest wołacz, który służy do wyrażania bezpośrednich zwrotów do adresata. Nie jest bezpośrednią częścią zdania. Forma wołacza w niektórych sytuacjach jest równa mianownikowi. Dotyczy to przymiotników i rzeczowników o odmianie przymiotnikowej, liczby mnogiej oraz rzeczowników rodzaju nijakiego.

2. Kilka zasad dotyczących odmiany przez przypadki

Rzeczowniki różnych rodzajów gramatycznych mają najczęściej różne końcówki w tych samych przypadkach, np.:

  • M lp. r. męski: chłop
  • M lp. r. żeński: wod-a
  • M lp. r. nijaki: okn-o

  • D lp. r. męski: chłop-a

  • D lp. r. żeński: wod-y
  • D lp. r. nijaki: okn-a

  • B. lp. r. męski: chłop-a

  • B lp. r. żeński: wod-ę
  • B lp. r. nijaki: okn-o

  • Msc. lp. r. męski: chłopi-e

  • Msc lp. r. żeński: wodzi-e
  • Msc lp. r. nijaki: okni-e

Niekiedy również rzeczowniki tego samego rodzaju mają różne końcówki w tym samym przypadku, np. chłop-a, koni-a w bierniku liczby pojedynczej, chłopi-e, uczni-u w miejscowniku liczby pojedynczej rzeczowników rodzaju męskiego. Jest to uzależnione od kilku czynników, m.in. od zakończenia tematu, znaczenia oraz budowy odmienianego wyrazu.

(123rf)

Warto zapamiętać regułę: Rzeczowniki żywotne rodzaju męskiego mają w liczbie pojedynczej biernik równy dopełniaczowi, a nieżywotne – równy mianownikowi, np. Kupiłem dom. Kupiłem psa.

3. Odmiana nazwisk przez przypadki

Nazwiska polskie, a także obce, które można podporządkować polskim wzorom deklinacyjnym, odmieniają się. Nazwiska polskie zakończone na -ski (-ska), -cki, (-cka), -dzki (-dzka) mają odmianę przymiotnikową, podobnie jak nazwiska męskie obcego pochodzenia zakończone na –y, -i, np. Batory (Batorego, Batoremu, Batorym). Tylko w mianowniku liczby mnogiej przyjmują one rzeczownikową końcówkę -owie (Batorowie).

Nazwiska męskie zakończone na spółgłoskę odmieniają się tak jak rzeczowniki pospolite o tym samym zakończeniu, np. Nowak, Nowaka, Nowakowi.

Nazwiska typu Marzec, Kwiecień, podobnie jak rzeczowniki pospolite o tym samym brzmieniu, mają w przypadkach zależnych liczby pojedynczej i w mianowniku liczby mnogiej temat oboczny bez e, np. Kwiecień, Kwietniowi, Kwietniowie.

Zobacz także: Edukacja domowa - za czy przeciw?

Masz newsa, zdjęcie lub filmik? Prześlij nam przez dziejesie.wp.pl

Rekomendowane przez naszych ekspertów

Polecane dla Ciebie

Pomocni lekarze

Szukaj innego lekarza

Komentarze

Wysyłając opinię akceptujesz regulamin zamieszczania opinii w serwisie. Grupa Wirtualna Polska Media SA z siedzibą w Warszawie jest administratorem twoich danych osobowych dla celów związanych z korzystaniem z serwisu. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych, podanie danych jest dobrowolne, Użytkownikowi przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych i ich poprawiania.