Dlaczego trzeba badać poziom cholesterolu u dzieci?

Zbyt wysokie stężenie cholesterolu występuje u ponad połowy dorosłych Polaków - mówi prof. Marek Naruszewicz, honorowy przewodniczący Polskiego Towarzystwa Badań nad Miażdżycą. Co z dziećmi?

Łukasz Tokarski: Jak dużym problemem są choroby serca w Polsce?

Prof. Marek Naruszewicz: To bardzo istotny problem dotyczący polskiej populacji. Corocznie, ponad połowa wszystkich zgonów następuje właśnie na skutek przyczyn kardiologicznych. Choroby serca w Polsce są częstszą przyczyną zgonu niż przeciętnie w innych krajach Unii Europejskiej.

Zobacz film: "Do jakich chorób może prowadzić nadwaga?"

Ile osób w Polsce ma podwyższony cholesterol?

Zbyt wysokie stężenie cholesterolu występuje u ponad połowy dorosłych Polaków. Wśród ok. 6 mln jego stężenie jest tak wysokie, że wskazane jest podjęcie leczenia. Niestety, robi to tylko jeden na pięciu pacjentów. Szczególnie dlatego, że mało kto zdaje sobie sprawę z tego, że ma podwyższony cholesterol, bo mało kto robi regularne badania.

Przeczytaj również:

Czy są badania potwierdzające, że styl życia i dieta ma znaczący wpływ na zachorowalność na choroby układu krążenia?

O tym, jak duży wpływ na redukcję ryzyka wystąpienia chorób sercowo-naczyniowych ma właściwa dieta, wiemy dzięki wynikom wielu badań, które przeprowadzano szeroko na różnych populacjach. Jednym z najbardziej znanych jest "North Karelia Project" w Finlandii. Tam już blisko 50 lat temu w całym kraju wprowadzono działania prewencyjne na rzecz obniżenia zachorowalności na choroby krążenia, m.in. poprzez zmiany nawyków żywieniowych. Jedną z nich było ograniczenie spożycia przez Finów tłuszczu mlecznego na rzecz olejów roślinnych (głównie rzepakowego) oraz margaryn. Wzrosło też spożycie ryb oraz warzyw. Te zmiany przyniosły realne efekty w postaci zmniejszenia zachorowalności i liczby zgonów spowodowanych chorobą niedokrwienną serca aż o 85 proc.

Jakie czynniki mają największy wpływ na powstawanie miażdżycy i jak jej zapobiegać?

Miażdżycą najczęściej zagrożone są osoby, u których występuje połączenie środowiskowych czynników ryzyka, tj. wadliwego żywienia czy otyłości z genetycznie uwarunkowaną podatnością na choroby układu krążenia. W dużej mierze są to czynniki, które są od nas zależne – szczególnie te, które dotyczą naszego stylu życia i diety. Podwyższone stężenie cholesterolu należy do grupy modyfikowalnych czynników chorób serca.

Które ze składników odżywczych występujących w żywności mają największy wpływ na stężenie LDL cholesterolu we krwi?

Na stężenie cholesterolu LDL ze wszystkich składników odżywczych żywności ma w pierwszej kolejności wpływ jakość spożywanego przez nas tłuszczu. Istnieją silne dowody naukowe, że nasycone kwasy tłuszczowe znajdujące się w znacznych ilościach w tłuszczu mlecznym, tłustym mięsie, wędlinach, podrobach oraz tłuszcze typu trans podwyższają stężenie cholesterolu. Dlatego zarówno światowe, europejskie, w tym polskie zalecenia żywieniowe są zgodne w tym zakresie. Tłuszcze nasycone należy ograniczać i zastępować je tymi nienasyconymi. Potwierdzają to badania przeprowadzone niedawno przez naukowców z Uniwersytetu Harvarda. Zgodnie z nimi spożywanie w dużej ilości produktów będących źródłem wszystkich najważniejszych nasyconych kwasów tłuszczowych wiąże się ze wzrostem ryzyka zachorowania na chorobę wieńcową serca. Badanie pokazało, że wyższe spożycie najczęściej przyjmowanych wraz z żywnością nasyconych kwasów tłuszczowych: laurynowego, mirystynowego, palmitynowego oraz stearynowego, wiązało się ze zwiększeniem ryzyka zachorowania na chorobę wieńcową aż o 24 proc.

6 dziwnych znaków, które świadczą o problemach z sercem
6 dziwnych znaków, które świadczą o problemach z sercem [7 zdjęć]

Około miliona osób w Polsce choruje na niewydolność serca. 60 tysięcy co roku umiera. Dolegliwości sercowe...

zobacz galerię

Czy wysokie stężenie "złego" cholesterolu zależy od wieku?

Wiek jest jednym z niemodyfikowalnych, czyli niezależnych od nas, czynników ryzyka chorób serca. Obiegowa opinia mówi, że wysokie stężenie cholesterolu to problem ludzi po 50. roku życia. Natomiast obecny stan wiedzy pozwala na dobrze udokumentowane stwierdzenie, że początkowe stadia miażdżycy obserwuje się już we wczesnym dzieciństwie. Co prawda im starszy pacjent, tym większe ryzyko zachorowania, jednak tutaj istotną rolę odgrywa także czas. Tzn. im dłużej pacjent żyje z podwyższonym stężeniem cholesterolu, tym większe ryzyko zachorowania. Tak ważne są więc regularne badania, które pozwalają wystarczająco wcześnie podjąć odpowiednie działania prewencyjne.

Czy lekarze i rodzice wiedzą o tym, że należy sprawdzać poziom cholesterolu u dzieci?

O tym, że cholesterol to jedna z głównych przyczyn prowadząca do rozwoju chorób krążenia, wiemy od dawna. Problemem jest natomiast niska świadomość wśród pacjentów oraz lekarzy w zakresie profilaktyki chorób układu krążenia u dzieci i młodzieży. A to jest właśnie grupa wiekowa, która powinna szczególnie interesować nas w kontekście rozwoju miażdżycy.

Lekarz zajmujący się opieką zdrowotną rodziny, w której ktoś miał zawał lub udar, powinien poinformować ją, że jest to choroba dziedziczna, a rodzina znajduje się w gronie wysokiego ryzyka, dlatego szczególną opieką profilaktyczną powinny zostać objęte właśnie dzieci i młodzież. To właśnie u nich należy od wczesnych lat monitorować podstawowe czynniki ryzyka, gdyż każdy z nich może determinować przyszły rozwój choroby. Na ten moment posiadamy dobrze udokumentowaną wiedzę na temat wczesnej miażdżycy u dzieci i młodzieży i tego faktu nie można ignorować. Jest to bardzo ważny sygnał dla lekarzy i rodziców. Trzeba podjąć pilne kroki w celu ochrony młodego pokolenia, a najważniejsze z nich to prawidłowe żywienie i aktywność fizyczna praktycznie od najmłodszych lat.

Jakie są główne przyczyny rozwoju wczesnej miażdżycy u najmłodszych?

Przyczyną mogą być predyspozycje genetyczne, rodzinne, ale również - zła dieta. Czyli bogata w słodycze, nasycone tłuszcze z produktów pochodzenia zwierzęcego, takich jak czerwone mięso, parówki czy masło, a uboga w niezastąpione warzywa, owoce i produkty zbożowe z pełnego ziarna. Dodatkowo brak ruchu i aktywności fizycznej, w tym długotrwałe oglądanie telewizji czy granie na komputerze. Złogi cholesterolu, tworzące tzw. blaszki miażdżycowe, zaczynają się odkładać w ścianach tętnic u niektórych dzieci już w 2. roku życia. A to już prosta droga do rozwoju miażdżycy. Ze względu na masowe występowanie nadciśnienia tętniczego, niezbędne jest kontrolowanie ciśnienia krwi przez pediatrów już od 3. roku życia, a także ograniczenie spożycia soli. W przypadku dzieci najlepszym sposobem na utrzymanie prawidłowego stężenia cholesterolu jest właśnie właściwa dieta oraz odpowiednia ilość ruchu. Zawsze lepiej jest zapobiegać niż leczyć.

Przeczytaj również:

1/3 gimnazjalistów nie ćwiczy. Mają problem z wejściem na 4 piętro

Jakie są najlepsze metody postępowania profilaktycznego dla dzieci i młodzieży w celu ograniczenia ryzyka rozwoju przedwczesnej miażdżycy?

Polskie dzieci mają już "przyrodzony" do polskiej nacji jeden z najistotniejszych czynników ryzyka. Jaki? 80 proc. polskich dzieci ma próchnicę. To jest stan zapalny, który nawet przy niskim poziomie cholesterolu jest czynnikiem ryzyka. I jak do tego nałoży się chociaż minimalnie wyższy poziom cholesterolu – miażdżyca gwarantowana. Osobnym zagadnieniem jest stale narastająca fala otyłości u młodego pokolenia, która może rzutować na progresję miażdżycy. Wiele badań potwierdza, że już niewielki procent nadwagi wiąże się z upośledzoną rozszerzalnością tętnic.

U dziecka, u którego diagnozuje się nadwagę czy otyłość, stwierdza się też zaburzenia gospodarki lipidowej. Dzieci otyłe mają więc już na wstępie rozwinięte trzy czynniki ryzyka: przewlekły stan zapalny związany z uzębieniem, czyli próchnicę, występujące u nich zaburzenia gospodarki lipidowej, czyli niski poziom HDL (dobrego) cholesterolu, a także podwyższony poziom LDL (złego) cholesterolu. By obniżyć choć jeden z czynników, powinniśmy wprowadzić terapeutyczne zmiany diety, czyli znowu: ograniczenie tłuszczów nasyconych i trans, więcej błonnika z warzyw i produktów zbożowych pełnoziarnistych. Możemy także uzupełniać dietę takiego "zagrożonego" dziecka w wieku szkolnym o sterole roślinne.

Dlaczego zmieniają się poglądy dotyczące udziału tłuszczów w żywieniu także dzieci?

Tłuszcze są niezbędnym składnikiem prawidłowej diety, ale zawsze należy uwzględniać nie tylko ich ilość, ale i jakość. Dlatego ważne jest, aby już od najmłodszych lat ograniczać spożycie tłuszczów nasyconych oraz trans i zastępować je tłuszczami nienasyconymi z olejów roślinnych, dobrej jakości margaryn i tłustych ryb. Należy pamiętać o znaczeniu tłuszczów w prawidłowym odżywianiu i utrzymaniu właściwego stanu zdrowia. Pomimo wielu obaw, które wynikają często z przekonania o ich pośrednim wpływie na powstawanie wielu przewlekłych schorzeń, a także roli najbardziej "energetycznych” składników pokarmowych, które spożywane w nadmierne mogą prowadzić do otyłości, zdrowe tłuszcze powinny być elementem każdej zbilansowanej diety.

Tłuszcze są niezbędnym składnikiem błon komórkowych oraz stanowią substrat hormonów, cholesterolu, błon komórkowych, gwarantują przyswajanie witamin w nich rozpuszczalnych (A, D, E, K). Ważne jest jednak racjonalne podejście do ich spożycia. Zdrowe tłuszcze są nam potrzebne, a nawet – do życia niezbędne. Nie należy ich zatem demonizować, w szczególności tłuszczów nienasyconych.

Polecane dla Ciebie

Pomocni lekarze

Szukaj innego lekarza

Komentarze

Wysyłając opinię akceptujesz regulamin zamieszczania opinii w serwisie. Grupa Wirtualna Polska S.A. z siedzibą w Warszawie jest administratorem twoich danych osobowych dla celów związanych z korzystaniem z serwisu. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych, podanie danych jest dobrowolne, Użytkownikowi przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych i ich poprawiania.