Wysypka u niemowląt

Wysypka u niemowląt może mieć różne przyczyny. Rozmaite krostki, plamki, zaczerwienienia i grudki mogą być skutkiem alergii, problemów dermatologicznych albo choroby zakaźnej, np. różyczki, ospy, szkarlatyny. Czasami zmiany na skórze nie są groźne i po paru dniach ustępują samoistnie. Niemowlęta w wieku do 10. tygodni mogą mieć wysypkę na twarzy lub szyi, pojawiającą się bez przyczyny i niekiedy przechodzącą w tzw. trądzik niemowlęcy. Uważa się, że wysypka ta jest związana ze zmianą gospodarki hormonalnej z hormonów matki na własne. Wysypka sama zanika bez leczenia. Niekiedy jednak wysypka wymaga leczenia u specjalisty. Często trudno jest ustalić, co wywołało wysypkę u dziecka: jedzenie, ubranie, niewymieniona pielucha, środki higieniczne, zakażenie? Diagnozę powinien postawić lekarz, ale warto umieć również samodzielnie rozpoznawać najczęstsze rodzaje wysypki u dziecka. 

Wysypka alergiczna

Wysypkę u niemowlaka mogą powodować alergia pokarmowa albo uczulenie na roztocza kurzu domowego, sierść zwierząt czy pyłki roślin. Wysypkę alergiczną mogą również wywoływać substancje znajdujące się w proszkach do prania czy w dziecięcych kosmetykach. Wysypka na tle alergicznym ma najczęściej postać pokrzywki – bąbli o wyraźnych zarysach i płaskiej powierzchni. Pokrzywka może występować na całym ciele, z reguły uwidacznia się na brzuszku, rękach i buzi. Objawy towarzyszące wysypce alergicznej zależą od przyczyny alergii. Z reguły jednak wysypka alergiczna wywołuje świąd, dlatego dziecko jest niespokojne i rozdrażnione. Mogą z nią współwystępować takie objawy, jak ból brzucha, katar, kaszel, duszność, kolka, nudności, wymioty. Alergiczne zmiany skórne można smarować maścią łagodzącą świąd. Leki antyhistaminowe może przepisać wyłącznie lekarz. W alergii pokarmowej konieczne jest wprowadzenie diety eliminacyjnej, a w innych typach alergii unikanie czynnika uczulającego.

Wysypka atopowa

Atopowe zapalenie skóry (AZS) to przewlekła choroba alergiczna, na ogół warunkowana genetycznie. Skóra atopowa u niemowląt jest bardzo sucha, łuszczy się, mogą pojawiać się na niej małe grudki lub zmiany o charakterze rumieniowym. Wysypka u niemowlęcia zwykle pojawia się najpierw na policzkach, a potem na całej buzi. Wraz z rozwojem choroby zmiany skórne obejmują zgięcia łokci, zgięcia podkolanowe i całe ciało. Skóra w miejscach zmian może ulegać ściemnieniu. Wysypce atopowej często towarzyszy świąd. Jak można ulżyć dziecku? Poprzez systematyczne nawilżanie i natłuszczanie skóry. Czasami konieczne jest leczenie sterydami, ponieważ z powodu silnego świądu dziecko może się drapać i powodować u siebie rany.

Potówki

Potówki to efekt zatrzymywania potu w ujściach gruczołów potowych. Potówki to drobne krostki wypełnione przezroczystym płynem. Pojawiają się z reguły w miejscach narażonych na przegrzanie, m.in. w fałdach skóry, pod pachami, w pachwinach. Nie towarzyszą im inne dolegliwości. Do lekarza należy się udać, gdy potówki nie ustępują pomimo wietrzenia i dokładnego osuszania skóry oraz wtedy, gdy skóra wokół potówek jest zaczerwieniona.

Pieluszkowe zapalenie skóry

Jeśli wysypka u niemowlaka pojawia się na skórze pośladków, może być efektem pieluszkowego zapalenia skóry. Rumień pieluszkowy to stan zapalny wywołany odparzeniem skóry na pupie z powodu zbyt rzadkiej wymiany pieluch. Narażona na kontakt z kałem i moczem skóra dziecka reaguje podrażnieniem i zaczerwienieniem. Jeśli odparzenie pieluszkowe ma ciężką postać, na skórze pośladków pojawiają się krostki, które mogą przekształcać się w małe nadżerki. Pieluszkowe zapalenie skóry obejmuje pupę malucha i czasami również uda. Odparzeniom towarzyszą: ból, pieczenie, podwyższona temperatura ciała. Zmienione chorobowo miejsca należy smarować maścią na odparzenia. Niemowlę powinno jak najczęściej przebywać bez pieluchy, ponieważ dostęp świeżego powietrza do skóry przyspiesza gojenie.

Wysypka przy różyczce

Jeśli niemowlę ma wysypkę, ale poza tym nic mu nie dolega i dobrze się czuje, wystarczy, że poobserwujesz maluszka przez kilka dni. Być może krostki na skórze znikną samoistnie i wizyta u lekarza nie będzie konieczna. Jeśli jednak dziecko ma zmiany skórne, a przy tym gorączkuje i jest osłabione, najprawdopodobniej zaraziło się jedną z chorób wieku dziecięcego. Wysypkę wywołaną infekcją dość łatwo poznać, bo pojawia się w określonych miejscach na ciele i układa w charakterystyczne wzory. W przypadku wysypki na tle infekcyjnym konieczna jest wizyta u pediatry.

Jedną z chorób wirusowych, skutkujących wysypką na skórze, jest różyczka. Charakterystyczne objawy różyczki to drobne, bladoróżowe plamki, luźno rozsiane po ciele. Pojawiają się najpierw za uszami, a potem rozprzestrzeniają się na tułów. Różyczce towarzyszy zwykle niewysoka gorączka i powiększenie węzłów chłonnych na szyi i karku. Zmiany skórne przy zakażeniu różyczką nie są dokuczliwe i nie trzeba ich niczym smarować. Wysypka znika bez śladu po trzech-czterech dniach. Do lekarza udaj się, gdy niemowlę ma mniej niż pół roku i występuje wysoka gorączka. 

Wysypka przy ospie

Ospa wietrzna to zakaźna choroba wirusowa. Wysypka wywołana ospą ma postać niesymetrycznych plamek, które po kilku godzinach przekształcają się w pęcherzyki wypełnione płynem. Z czasem pęcherzyki stopniowo zmieniają się w brunatne strupki, które odpadają. Wysypka przy ospie wietrznej pojawia się najpierw na głowie, a potem na całym ciele. Występuje w kilku rzutach, dlatego na ciele widać zarówno świeże pęcherzyki, jak i zaschnięte strupki. Ospie towarzyszy gorączka i silny świąd. Zmiany skórne należy smarować preparatami łagodzącymi swędzenie i przyspieszającymi wysychanie. Pomagają kąpiele w nadmanganianie potasu. Po ospie może wystąpić półpasiec. Półpasiec to również choroba wirusowa, która objawia się małymi pęcherzykami na ciele, zazwyczaj w miejscu zaczerwienień, na wąskim pasie skóry po jednej stronie tułowia i na twarzy. Wysypka może boleć lub piec.

Wysypka przy gorączce trzydniowej

Gorączka trzydniowa to inaczej tzw. rumień nagły – ostra choroba zakaźna, występująca u dzieci zwykle do drugiego roku życia. Wysypka w przebiegu gorączki trzydniowej ma postać płaskich, czerwonych plamek. Plamki pojawiają się najpierw na tułowiu, a potem na rączkach i nóżkach. Wysypka pojawia się tuż po tym, jak dziecku spadnie gorączka. Zmiany na ciele utrzymują się przez dwa-trzy dni. Po pojawieniu się wysypki stan dziecka poprawia się. Gorączce trzydniowej towarzyszy wysoka temperatura ciała, która obniża się w czwartym dniu choroby. Gorączki trzydniowej się nie leczy. Niemowlęciu należy dawać dużo płynów do picia, a gdy gorączka przekracza 38ºC, trzeba mu podać środki przeciwgorączkowe dla dzieci.  

Wysypka przy szkarlatynie

Szkarlatyna, inaczej płonica, to ostra choroba bakteryjna. Wysypka szkarlatyny ma postać drobnych, czerwonych krostek, które zlewają się ze sobą w grupy – w duże, różowoczerwone placki. Dziecko wygląda tak, jakby było pokłute szczotką ryżową. Wysypka może się pojawić w ciągu doby od wystąpienia gorączki. Krostki pojawiają się na całym ciele, pod pachami, na wewnętrznej stronie kończyn. Płonicy towarzyszy gorączka, ból gardła, ból brzucha. Gardło ma kolor silnie czerwony, a język dziecka jest pofałdowany. Szkarlatynę leczy się antybiotykiem. Wysypka sama znika po tygodniu. Wówczas skóra zaczyna się łuszczyć – trzeba ją natłuszczać kremem.

Wysypka przy odrze

Odra to wirusowa choroba zakaźna. Narażone są na nią niemowlęta od szóstego do dwunastego miesiąca życia. Młodsze dzieci chronione są przez przeciwciała od mamy, a starsze są szczepione w trzynastym miesiącu życia. Wysypka w przebiegu odry ma postać mocno czerwonych plamek o nieregularnych kształtach. Na początku może pojawiać się na śluzówce jamy ustnej i ma wtedy postać białych plamek. Potem obejmuje całe ciało. Odrze towarzyszą: gorączka, katar, kaszel, zapalenie spojówek, światłowstręt. Skórę pokrytą wysypką trzeba smarować emulsją z tlenkiem cynku, która łagodzi swędzenie. Jeśli dziecko ma gorączkę, trzeba mu podać odpowiednie środki przeciwgorączkowe, a gdy kaszle – kropelki lub syrop.

Wysypka przy świerzbie

Świerzb to choroba skórna wywoływana przez roztocza. Wysypka w przebiegu świerzbu ma postać grudek wypełnionych płynem, drobnych pęcherzyków lub krostek. Charakterystyczne są kilkumilimetrowe wypukłości o szarawym zabarwieniu. Wysypka wywołana świerzbem pojawia się najczęściej na rękach, w zgięciach nadgarstków, między palcami, w fałdach pod pachami, na łokciach, na głowie, na szyi i na podeszwach stóp. Wysypce towarzyszy swędzenie. Jak tylko pojawiają się objawy zakażenia świerzbem, konieczna jest wizyta u lekarza i wdrożenie leczenia.

Wysypka a codzienna toaleta dziecka

Gdy na skórze niemowlaka pojawiają się krostki, grudki, rumienie, rodzice często obawiają się, że kąpiel czy środki higieniczne mogą nasilić wysypkę. Czy słusznie? Oczywiście, gdy do pielęgnacji niemowlaka stosowane są niewłaściwe kosmetyki, mogą one wywoływać i potęgować zmiany skórne. Gdy jednak do kąpieli używane są preparaty przeznaczone dla niemowląt, nie ma powodów do obaw. Wysypka na skórze nie stanowi wskazania do przerywania codziennych zabiegów higienicznych. Brak kąpieli może bowiem sprzyjać nadmiernemu namnażaniu się bakterii i grzybów na skórze. W lecie natomiast sprzyja powstawaniu potówek.

Długość i rodzaj kąpieli zależy od rodzaju wysypki i stopnia wysuszenia skóry. Jeśli dziecko jest chore na ospę, wówczas dobra jest krótka kąpiel wysuszająca i odkażająca, np. z roztworem nadmanganianu potasu. Jeśli natomiast maluch ma wysypkę alergiczną, można myć go dłużej, z dodatkiem środków nawilżających i natłuszczających skórę. Preparaty do mycia niemowlaka powinny być bezbarwne, bezzapachowe i hipoalergiczne. Najlepiej myć malca ręką, bo gąbka czy myjka może powodować podrażnienia i nasilać wysypkę. Nie w każdej sytuacji po kąpieli dziecka należy stosować kremy czy balsamy. Jeśli maluszek ma suchą skórę, warto poradzić się lekarza.

Kiedy do lekarza?

Sprawdź, czy wysypka blednie, gdy uciśniesz dłonią w jej miejscu. Jeżeli wysypka nie blednie podczas uciskania i nadal widać zaczerwienienie, skontaktuj się z lekarzem. Jeżeli wysypka blednie, zazwyczaj nie jest to nic poważnego. W każdym przypadku pojawienia się wysypki wskazany jest kontakt z lekarzem w celu rozpoznania choroby. Wizyta u pediatry jest konieczna, gdy wysypka:

• przebiega z wysoką gorączką,
• ma charakter sączący lub przypomina ogniska zapalne,
• w ciągu kilku dni nie znika lub jej stan ulega pogorszeniu.

W wyżej wymienionych sytuacjach wysypka wymaga specjalistycznego leczenia pod okiem lekarza.

Joanna Krocz