Użądlenia i ukąszenia

Wiosna i lato to czas, kiedy w szczególności jesteśmy narażeni na użądlenia i ukąszenia różnych owadów, jak pszczoły, osy, komary czy kleszcze. Możemy się z nimi spotkać w zasadzie wszędzie – w lesie, na łące, w ogrodzie, na placu zabaw, w sklepie, a nawet we własnym domu, gdzie przylatują zwabione zapachami i kolorami. Szczególnie łatwo ukąszeniom owadów ulegają dzieci, które często nie zauważają przelatującego owada, nie potrafią dobrze się od niego opędzić i czasem niechcący sprowokują go do ukąszenia. Reakcja organizmu na ukąszenie owada może być wynikiem toksycznego działania samego jadu albo alergii na jad. Najczęściej powstaje jedynie bąbel w miejscu ukąszenia, ale zdarza się również duży odczyn skórny, a nawet uogólniona reakcja alergiczna w postaci zagrażającego życiu wstrząsu anafilaktycznego. Ze względu na to ukąszenia nie tylko są nieprzyjemne, ale także mogą być niebezpieczne, dlatego warto wiedzieć, w jaki sposób pomóc sobie lub innym po ukąszeniu przez owada.

Odczyny po użądleniach i ukąszeniach

Najczęściej po użądleniu lub ukąszeniu przez owada dochodzi jedynie do reakcji miejscowej w postaci bolesnego bąbla otoczonego rumieniem. Czasami może temu towarzyszyć miejscowy obrzęk lub pokrzywka, czasem zamiast bolesności pojawia się świąd. U niektórych osób odczyn na ukąszenie może dotyczyć całej skóry w postaci uogólnionej pokrzywki, obrzęku naczynioruchowego, często z towarzyszącym obrzękiem stawów. Tak gwałtowna reakcja wynika z nadwrażliwości (alergii) na jad owada. Podobnie jest w przypadku alergicznego obrzęku krtani oraz wstrząsu anafilaktycznego, czyli ostrej i zagrażającej życiu reakcji uczuleniowej, przebiegającej z dreszczami, bladością lub sinicą, spadkiem ciśnienia i przyspieszeniem tętna, obrzękiem błon śluzowych, drgawkami, a nawet utratą przytomności. Jeśli w odpowiednim czasie nie zostanie podjęte właściwe leczenie, wstrząs anafilaktyczny może doprowadzić do zgonu. Zazwyczaj do wstrząsu anafilaktycznego doprowadzają ukąszenia owadów błonkoskrzydłych, np. pszczoły czy osy.

Leczenie użądleń i ukąszeń owadów

W przypadku użądlenia przez pszczoły czy osy w pierwszej kolejności należy usunąć żądło, a na miejsce użądlenia położyć okład z lodu lub spłukiwać je zimną wodą, co zmniejszy ból i obrzęk. Można także posmarować je maścią przeciwhistaminową oraz podać doustny lek przeciwhistaminowy w celu zmniejszenia odczynu alergicznego. Jeżeli dojdzie do gwałtownej reakcji alergicznej w postaci obrzęku krtani lub wstrząsu anafilaktycznego należy jak najszybciej wezwać pomoc medyczną, gdyż stan taki wymaga zastosowania specjalistycznego leczenia w postaci podania adrenaliny, kortykosteroidów, leków przeciwhistaminowych, leków rozszerzających oskrzela (beta-mimetyki, teofilina) a także przetaczania płynów. Chory taki wymaga hospitalizacji.

Ze względu na możliwość wystąpienia tak poważnych reakcji ważne są działania profilaktyczne mające zapobiec ukąszeniom. Mogą one polegać na przykład na nienoszeniu barwnej odzieży, niechodzeniu boso, bez nakrycia głowy, niejedzeniu słodyczy i lodów na świeżym powietrzu i unikaniu silnych zapachów wabiących owady. Warto także wykonać skórne testy alergiczne lub oznaczyć poziom swoistych przeciwciał IgE, aby przekonać się czy jesteśmy uczuleni na jady owadów. Jeśli okaże się, że tak, warto skonsultować się z alergologiem i zastanowić nad podjęciem odczulania przeciwko jadom owadów. Ponadto osoby uczulone powinny nosić ze sobą zestaw pierwszej pomocy w postaci pęsety, strzykawki, opaski uciskowej, środka odkażającego, ampułkostrzykawki z adrenaliną, hydrokortyzonu, leku przeciwhistaminowego i leku rozszerzającego oskrzela.

Magdalena Pikul