Uderzanie głową

Uderzanie głową przez malucha w ścianę czy szczebelki łóżka rodzicom wydaje się dość dziwnym, a nawet patologicznym zachowaniem. Okazuje się jednak, że takie dziwne nawyki przejawia aż 20% dzieci – chłopcy trzykrotnie częściej niż dziewczynki. Rzadko kiedy uderzanie przez malucha głową jest objawem poważnych zaburzeń psychicznych, a raczej etapem rozwoju dziecka. Największe nasilenie tego typu aktywności dziecka przypada na wiek półtora roku-dwa latka. Większość maluchów wyrasta z tego przyzwyczajenia przed ukończeniem trzeciego roku życia.

Dlaczego dziecko uderza główką w różne przedmioty?

Istnieją różne przyczyny uderzania głową przez dziecko w różne przedmioty. Najczęściej jest to barierka łóżeczka, ściana, poduszka lub zabawki. Dlaczego maluch tak się zachowuje?

• Uspokojenie. Może zabrzmi to dziwnie, ale dla większości dzieci uderzanie głową jest sposobem na to, aby się uspokoić, zrelaksować, wyładować negatywne emocje. Rytmiczne ruchy podczas uderzania głową w poduszkę przypominają maluchom bujanie w kołysce lub na rękach mamy. Łatwiej wtedy opanować emocje, uspokoić się i zasnąć.
• Ukojenie bólu. Maluchy czasem zaczynają uderzać głową w ścianę, gdy czują ból, np. z powodu wyrzynających się zębów lub infekcji ucha. Dzieci najprawdopodobniej odciągają w ten sposób swoją uwagę od bólu poprzez jednostajne powtarzanie tej samej czynności.
• Wyładowanie złości. Dzieci, które często nie potrafią jeszcze wyrażać uczuć i emocji słowami, uderzają głową w ścianę, aby rozładować narastającą w środku agresję czy bunt. Rytmiczna czynność uspokaja. Może jednak budzić niepokój, gdy maluch uderzanie głową zaczyna traktować jako jedyny sposób rozładowania napięcia emocjonalnego i zachowaniami destrukcyjnymi kompensuje sobie nieradzenie sobie z emocjami.
• Szukanie uwagi rodziców. Dziecko, które czuje się zaniedbywane przez rodziców, może uderzać głową w ścianę, by zwrócić na siebie ich uwagę. Wie bowiem, że nawet najbardziej zajęci rodzice, widząc, że dziecko próbuje zrobić sobie krzywdę, rzucą wszystko i zajmą się nim. Uderzanie głową staje się zatem sposobem na szukanie zainteresowania dorosłych.
• Zaburzenia osobowościowe. Czasami uderzanie przez malucha głową w ścianę czy łóżeczko jest objawem choroby – najczęściej autyzmu lub innych zaburzeń rozwojowych. Bardzo rzadko jednak takie zachowanie jest jedyną oznaką choroby. Dzieci autystyczne, oprócz dziwnych zachowań, nie lubią kontaktu z innymi ludźmi, wolą bawić się w samotności, unikają przytulania i czułości okazywanych im przez rodziców, żyją jakby we własnym odizolowanym od zewnątrz świecie.

Jak reagować na uderzanie dziecka głową w ścianę?

Przede wszystkim należy zadbać o bezpieczne otoczenie dziecka. Warto więc sprawdzić, czy w łóżeczku nie ma żadnych gwoździ, wystających śrub lub szczebelków. Inspekcję należy powtarzać mniej więcej co dwa tygodnie. Na nogach i barierkach łóżeczka można zamontować gumowe ochraniacze, a między szczebelkami i ścianą powiesić miękką tkaninę, by złagodzić ewentualne urazy głowy u dziecka, zminimalizować hałas oraz zredukować zniszczenia. Ze ściany nad łóżeczkiem należy zdjąć wszelkie obrazki i ozdoby, które podczas uderzania mogłyby spaść na malucha.

Z zabezpieczeniami nie wolno jednak przesadzać. Umieszczanie dodatkowych kocyków czy poduszek w łóżeczku w celu złagodzenia skutków uderzeń może grozić ryzykiem zaplątania się dziecka i uduszenia. Gdy maluch zaczyna uderzać głową w ścianę podczas zabawy lub jedzenia przy stole, odsuń krzesełko od ściany. Jeśli uderza głową w stół, załóż mu na głowę czapkę albo miękką tkaninę, żeby przerwać uderzenia. To często bardzo skuteczna taktyka.

Ponadto staraj się poświęcać dziecku więcej uwagi. Nie tylko wtedy, gdy zaczyna swoją dziwaczną aktywność. Nie od razu zauważysz zmiany zachowania u malca, jednak nie rób z tego wielkiej sprawy. Dziecko potrzebuje czasu i akceptacji. Nie wolno ci zupełnie ignorować uderzeń dziecka głową, ale nie karć i nie krzycz na niego z tego powodu. Lepiej staraj się zająć czymś jego uwagę. Pomóż maluchowi rozwijać poczucie rytmu podczas innych aktywności, np. często puszczaj w domu muzykę, tańcz z dzieckiem, klaszcz z nim w dłonie, uderzaj w bębenek itp. Niekiedy przydaje się w pokoju dziecinnym metronom, by maluch słyszał równomiernie wybijany rytm i uspokajał się.

Kiedy udać się z dzieckiem do lekarza?

Skonsultuj się z pediatrą, gdy dziecko:

• coraz częściej i długotrwałe uderza głową w ścianę,
• nie przestaje uderzać głową, nawet jeśli uderzenia wyraźnie sprawiają mu ból,
• nie jest zainteresowane kontaktem fizycznym z tobą, nie lubi się przytulać ani całować,
• unika przebywania w towarzystwie innych osób i lubi bawić się tylko samo,
• przejawia rytualne, stereotypowe i ciągle powtarzalne wzorce zachowań.

Przed konsultacją lekarską warto upewnić się, czy dziecko w ciągu dnia dużo się rusza i traci część energii, którą zwykle rozładowuje, uderzając głową w ścianę. Jeśli maluch zaczyna uderzać głową w ścianę nawet wtedy, gdy jest zmęczony po całym aktywnym fizycznie dniu, należy wprowadzić wieczorny uspokajający rytuał, taki jak: ciepła kąpiel, kołysanie w ramionach mamy, opowiedzenie spokojnej bajki czy zaśpiewanie piosenki na dobranoc. Przed położeniem dziecka do snu poświęć mu kilka minut na pomasowanie plecków czy pogłaskanie po policzku.

Nie martw się na zapas. Uderzanie głową przez malucha, co prawda, grozi siniakami i bolesnymi stłuczeniami, jednak zazwyczaj jest zachowaniem poddanym kontroli. Jest więc mało prawdopodobne, by dziecko uderzyło się tak mocno, by naprawdę zrobić sobie krzywdę i rozbić głowę. Już małe niemowlęta znają swoją odporność na ból i jeśli zaczynają go odczuwać, zmniejszają siłę uderzeń. Gdy jednak dziwne zachowania dziecka nie ustępują, a wręcz się nasilają, konieczna jest konsultacja z lekarzem.

Joanna Krocz