Toksokaroza

Toksokaroza to groźna odzwierzęca choroba pasożytnicza, wywoływana przez larwy glisty kociej lub psiej. Na toksokarozę chorują najczęściej małe dzieci, które zapominają o myciu rąk po powrocie z zabawy w piaskownicy czy w ogrodzie. Źródło zakażenia toksokarozą stanowią skażona gleba, spożyty skażony pokarm, kontakty z zakażonymi zwierzętami i ich odchodami. Zanieczyszczenie środowiska jajami glisty psiej i kociej jest powszechne na całym świecie. W badaniach środowiskowych przeprowadzonych w Polsce stwierdza się obecność jaj w około 50% badanego materiału, pobranego z piaskownic podwórkowych, parków i plaż.

Rodzaje toksokarozy 

Jaja glisty psiej i kociej trafiają do gleby razem z odchodami zwierząt. W glebie zachodzą podziały komórkowe, prowadzące do wytworzenia larwy zdolnej do zarażenia człowieka. Jajo staje się inwazyjne po upływie sześciu-piętnastu dni, w zależności od panujących warunków środowiska. Samice pasożytów kolonizujące jelita zarażonego psa lub kota wydalają dziennie ponad 200 tysięcy jaj. Jaja przebywające w glebie mogą zachować zdolność do zarażania nawet przez okres do 10 lat. Na toksokarozę najczęściej chorują dzieci, które zarażają się podczas zabaw z zakażonymi zwierzętami oraz w piaskownicach, w których znajdują się inwazyjne jaja glist.

Z połkniętych inwazyjnych jaj w dwunastnicy rozwijają się larwy o długości około 0,4 mm, które przedostają się przez ściany jelita do krwiobiegu. Wraz z krwią larwy migrują do różnych narządów organizmu, gdzie się osiedlają. Pozostając w tkankach, powodują odczyn zapalny. Większa część larw glisty psiej lub kociej zatrzymuje się w wątrobie i w tym narządzie większość z nich ginie. Niekiedy larwy przemieszczają się dalej i wędrują do tkanki płuc, ośrodkowego układu nerwowego, a nawet gałki ocznej. Wyróżnia się trzy rodzaje toksokarozy:

• toksokaroza trzewna – larwy znajdują się w różnych narządach wewnętrznych,
• toksokaroza mózgowa – larwy znajdują się w mózgu,
• toksokaroza oczna – larwy znajdują się w tkance gałki oka.

Profilaktyka toksokarozy

Toksokaroza jest przenoszona na ludzi, gdy nie są przestrzegane podstawowe zasady higieny. Dzieci są mniej odporne na pasożyty od dorosłych, dlatego należy pamiętać o nawyku mycia rąk po powrocie ze spaceru. Podczas zabawy należy pilnować maluchów, by nie brały piasku i ziemi do ust i nie jadły żywności, która spadła do piaskownicy. Psom i kotom należy podawać przynajmniej raz na rok tabletki odrobaczające, a szczeniakom – cztery razy na rok w ciągu pierwszego roku życia.

Nie wolno dopuszczać do kontaktów dzieci ze szczeniętami i kociętami oraz z nieznanymi zwierzętami. Konieczna jest również ochrona miejsc zabaw przed zanieczyszczeniami zwierzęcymi odchodami. Właścicieli psów i kotów należy zobligować do sprzątania odchodów po swoich pupilach. Zaleca się również okresową wymianę piasku w piaskownicach na placach zabaw. Przede wszystkim jednak należy przestrzegać zasad higieny – myć ręce po powrocie do domu, po kontakcie ze zwierzętami, przed jedzeniem. Dzieciom należy często obcinać paznokcie. Przed spożyciem warzyw czy owoców z ogrodu należy dokładnie umyć je i oczyścić z resztek gleby.

Objawy toksokarozy  

Toksokaroza w większości przypadków nie powoduje objawów. Jedynym wskaźnikiem sugerującym inwazję larw jest eozynofilia, czyli podwyższona liczba granulocytów kwasochłonnych, jednego z rodzajów leukocytów. Objawy toksokarozy zależą od stopnia inwazji pasożytów i ich umiejscowienia w organizmie. W toksokarozie ocznej może wystąpić pogorszenie widzenia. Badanie okulistyczne wykazuje patologiczne zmiany w gałce oka. Toksokaroza mózgowa przebiega najczęściej pod postacią zapalenia mózgu i może powodować napadowe drgawki.

Uogólniona i intensywna inwazja larw u dziecka skutkuje wysoką gorączką, powyżej 39ºC, osłabieniem organizmu, leukocytozą, wysoką eozynofilią, powiększeniem wątroby i wzrostem stężenia przeciwciał w klasie IgG, IgM i IgE. Jeśli larwy atakują wątrobę, mogą pojawić się takie dolegliwości, jak nudności i pobolewania brzucha w okolicy wątroby. U dzieci występują też często zakażenia tkanki płuc z objawami zapalenia pęcherzyków płucnych, co wyraża się kaszlem i dusznością. U alergików toksokaroza może nasilać objawy alergii lub wywoływać ataki astmy.

Diagnoza i leczenie toksokarozy

Zdiagnozowanie toksokarozy jest trudne. Badania kliniczne z charakterystyczną triadą objawów – powiększenie wątroby, eozynofilia, podwyższenie miana immunoglobulin – i obciążający wywiad epidemiologiczny pozwalają jedynie podejrzewać chorobę. W rozpoznawaniu toksokarozy dużą rolę odgrywają badania immunoserologiczne, RTG płuc, USG lub tomografia komputerowa narządów dotkniętych inwazją larw. Toksokaroza powinna być leczona w specjalistycznych ośrodkach, np. na oddziałach leczenia chorób zakaźnych i pasożytniczych w szpitalach. Leczenie polega na farmakoterapii – na podawaniu choremu leków przeciwpasożytniczych, powodujących zabicie żywych larw.

Leczenie jest długotrwałe, ponieważ proces wydalania zabitych larw z organizmu, eliminowania stanów zapalnych wokół martwych larw i naprawiania uszkodzonych tkanek wymaga czasu – nawet kilku miesięcy. Nieleczona toksokaroza może prowadzić do nieodwracalnych zmian w uszkodzonych przez larwy tkankach, np. w przypadku zaatakowania gałki ocznej może grozić utratą wzroku.

Joanna Krocz