Tętno płodu

Badanie tętna u płodu jest jednym z najczęściej wykonywanych badań w trakcie ciąży. Nie dzieje się tak bez przyczyny, ponieważ utrzymywanie się częstości akcji serca dziecka w granicach normy z dużym prawdopodobieństwem świadczy o jego dobrostanie, natomiast wszelkie zaobserwowane nieprawidłowości mogą być wynikiem poważnych zaburzeń, na przykład krążenia łożyskowego, co stanowi duże zagrożenie dla życia płodu i wymaga wnikliwej diagnostyki i właściwego postępowania. Poza tym, wysłuchanie czynności serca płodu jest według wytycznych naukowych jednym z objawów pewnych koniecznych do rozpoznania ciąży. Serce płodu bije bardzo szybko, dużo szybciej niż u ludzi dorosłych. Prawidłowa liczba uderzeń na minutę wynosi 110-150, podczas gdy dla osoby dorosłej norma wynosi 60-90 uderzeń na minutę. Tak szybka akcja serca płodu jest zupełnie prawidłowa i świadczy o tym, że jest on zdrowy i dobrze się rozwija. Wysłuchiwanie tętna płodu, poza znaczeniem medycznym, ma także duże znaczenie emocjonalne dla rodziców dziecka. Usłyszenie po raz pierwszy bicia serca swojego dziecka jest niezapomnianym przeżyciem i jednocześnie świadectwem dla rodziców, że ono naprawdę żyje i rozwija się w łonie matki.

Metody badania tętna płodu

Do badania tętna płodu wykorzystywane są różne metody. Najstarszą z nich i jednocześnie najbardziej subiektywną jest osłuchiwanie. Dawniej wykorzystywana była w tym celu słuchawka położnicza Pinarda, obecnie stosowane są różnego rodzaju detektory tętna płodu, tak zwane echosondy. Słuchawka położnicza pozwalała na wysłuchanie tętna u płodu dopiero powyżej 17.-18. tygodnia ciąży, natomiast niektóre nowoczesne echosondy pozwalają na wysłuchanie tętna nawet już od 12.-14. tygodnia ciąży.

Ponadto, echosonda, w przeciwieństwie do słuchawki, pozwala usłyszeć dźwięk bicia serca przez rodziców, a nie tylko przez osłuchującego lekarza. Aby wysłuchać tętno, lekarz musi najpierw określić położenie płodu, aby wybrać miejsce, w którym będzie ono najlepiej słyszalne, a następnie przykłada do tego miejsca na brzuchu słuchawkę lub echosondę. Obie te metody jednak są bardzo subiektywne i prawidłowa interpretacja zależy tylko od doświadczenia lekarza. Ponadto, ocena tętna odbywa się jedynie w krótkim czasie i nie jest możliwe graficzne zarejestrowanie wyniku i oceny w późniejszym czasie lub skonsultowania z innym lekarzem. Podczas rutynowej wizyty ginekologicznej w czasie ciąży najczęściej bada się tętno płodu właśnie za pomocą echosondy.

Inną metodą monitorowania akcji serca dziecka jest kardiotokografia KTG, która umożliwia monitorowanie w sposób ciągły, a ponadto pozwala na graficzny zapis czynności serca. Badanie KTG jest wykonywane pod koniec ciąży, mniej więcej około 37.-38. tygodnia oraz w trakcie porodu. Ponadto KTG daje możliwość zapisu czynności skurczowej macicy i dzięki temu umożliwia interpretację czynności serca płodu w odniesieniu do skurczów macicy, co stanowi cenną informację.

Kolejną metodą, która dodatkowo pozwala na zobrazowanie akcji serca płodu, jest badanie ultrasonograficzne USG. Wykazanie bicia serca dziecka za pomocą tego badania jest możliwe już od 6. tygodnia życia płodowego. Zgodnie z zaleceniami, każda ciężarna jest kierowana na badanie USG około 10. tygodnia ciąży, a celem tego badania jest między innymi właśnie uwidocznienie czynności serca płodu.

Ocena tętna płodu

Serce zaczyna bić około 23. dnia życia płodowego, jednak rejestracja jego czynności jest możliwa dopiero po dłuższym czasie w zależności od metody. Prawidłowo tętno płodu wynosi 110-150 uderzeń na minutę. Wartości poniżej 110/min określane są jako bradykardia, natomiast wartości powyżej 150/min to tachykardia. Wśród przyczyn bradykardii wymienia się niskie ciśnienie krwi matki, niską temperaturę jej ciała czy hipoglikemię, ponadto wady i arytmię serca płodu, niewydolność łożyska, ucisk pępowiny lub ucisk główki płodu oraz stosowanie niektórych leków.

Natomiast tachykardia może być spowodowana niedotlenieniem płodu, gorączką u matki, zakażeniem błon płodowych, niedokrwistością płodu oraz również niektórymi lekami. Monitorując tętno płodu, można także wykazać obecność akceleracji, czyli trwających co najmniej 15 sekund przyspieszeń akcji serca o co najmniej 15 uderzeń na minutę. Ich występowanie jest zjawiskiem prawidłowym i w normalnych warunkach powinno się wykazać powyżej 2 akceleracje na 10 minut. Natomiast występowanie deceleracji, czyli krótkotrwałych, trwających 10 sekund lub dłużej zwolnień podstawowej częstości serca o co najmniej 15 uderzeń na minutę, jest zjawiskiem nieprawidłowym i może świadczyć o niewydolności łożyska i zaburzeniach przepływu pępowinowego. Ponadto, badając tętno płodu można także wykryć różnego rodzaju nieregularności i zaburzenia rytmu serca płodu. Ocena wszystkich tych zjawisk, zwłaszcza w odniesieniu do skurczów macicy, pozwala wcześnie wykryć sytuacje zagrożenia życia płodu i podjąć w związku z tym właściwe postępowanie.

Magdalena Pikul