Różyczka w ciąży

Różyczka w ciąży, zwłaszcza w pierwszym trymestrze, jest bardzo niebezpieczna dla rozwoju płodu i grozi wieloma wadami wrodzonymi u dziecka. Jeśli nie chorowałaś na różyczkę ani nie byłaś szczepiona przeciwko tej chorobie, przed planowaną ciążą powinnaś oznaczyć u siebie miano przeciwciał przeciwko wirusowi różyczki. Jeżeli nie masz we krwi odpowiednich przeciwciał, musisz wybrać się do lekarza, który zleci wykonanie szczepienia na różyczkę. Pamiętaj, że przez pierwsze trzy miesiące po szczepieniu nie powinnaś zachodzić w ciążę.

Objawy różyczki

Różyczka jest chorobą zakaźną przenoszoną drogą kropelkową. Chory zaraża osoby ze swojego otoczenia na tydzień przed wystąpieniem wysypki skórnej i tydzień po jej pojawieniu się. Na różyczkę najczęściej chorują dzieci w wieku przedszkolnym. Czas wylęgu choroby od momentu zakażenia obejmuje zwykle 2-3 tygodnie. Pierwsze objawy zakażenia różyczką, to: lekka gorączka, pogorszenie samopoczucia, drobne bladoróżowe plamki rozsiane po całej powierzchni ciała. Dla różyczki typowe jest powiększenie się węzłów chłonnych – za uszami, na karku i potylicy.

Po kilku dniach spada temperatura ciała, a wysypka skórna zanika, nie pozostawiając żadnych śladów. Powiększenie węzłów chłonnych utrzymuje się nieco dłużej niż pozostałe objawy różyczki. Różyczka u dzieci na ogół przebiega łagodnie i daje odporność na całe życie. Na szczęście kobiety ciężarne chorują na różyczkę znacznie rzadziej niż kiedyś, ze względu na wprowadzenie obowiązkowych szczepień przeciwko różyczce wśród trzynastoletnich dziewczynek. Coraz częściej na szczepienie przeciwko różyczce decydują się też same kobiety planujące zajście w ciążę.

Skutki zachorowania na różyczkę w ciąży

Często na pytanie lekarza o przechodzenie różyczki w dzieciństwie kobieta odpowiada: „Nie pamiętam”. W takiej sytuacji konieczne jest sprawdzenie odporności kobiety, co warto zrobić jeszcze przed zapłodnieniem lub ewentualnie na początku ciąży. Badanie na obecność przeciwciał przeciwko różyczce jest badaniem stosunkowo niedrogim – kosztuje 20-40 zł. Jeśli kobieta przechorowała różyczkę w dzieciństwie lub była na nią szczepiona, ma we krwi trwały ślad, tzn. przeciwciała IgG. Jeśli takich przeciwciał nie ma, istnieje ryzyko zachorowania na różyczkę w ciąży, zwłaszcza w przypadku narażenia ciężarnej na kontakt z dziećmi lub chorymi (np. wykonywanie zawodu przedszkolanki czy pielęgniarki). Zakażenie różyczką w ciąży jest bardzo niebezpieczne dla rozwoju płodu.

Ryzyko uszkodzenia płodu i wad rozwojowych spowodowanych zakażeniem wirusem różyczki jest szczególnie wysokie. Płód nie ma jeszcze rozwiniętego systemu odpornościowego, dlatego wirus różyczki wraz z krwią matki przenika przez łożysko i atakuje organizm dziecka. Ponad połowa dzieci, których matki chorowały na tę chorobę w pierwszym trymestrze ciąży, przychodzi na świat z różnego rodzaju uszkodzeniami. Szczególnie groźne jest pierwotne zakażenie różyczką w pierwszych ośmiu tygodniach trwania ciąży, gdy kształtują się narządy dziecka. W drugim trymestrze ciąży wskaźnik wad wrodzonych u dzieci wynosi 25%, a w trzecim trymestrze – 15%. Wady rozwojowe u dzieci urodzonych przez kobiety chorujące na różyczkę w ciąży obejmują głównie:

• zaburzenia wzroku, np. jaskra, zaćma,
• zaburzenia słuchu, np. głuchota,
• zaburzenia ośrodkowego układu nerwowego, np. wodogłowie, upośledzenie umysłowe,
• deformacje kończyn dolnych i górnych,
• wady serca,
• uszkodzenia wątroby.

Nowe badania wykazują, że u dziecka, którego matka zetknęła się po raz pierwszy z różyczką w czwartym miesiącu ciąży, prawie wcale nie dochodzi do trwałych uszkodzeń. Mogą jednak wystąpić przejściowe zaburzenia rozwoju i wzrostu wewnątrzmacicznego płodu. Infekcja w późnym okresie ciąży – po 16. tygodniu ciąży – nie musi powodować u dziecka wad rozwojowych.

Profilaktyka różyczki w ciąży

W przypadku braku przeciwciał przeciwko różyczce – jeśli już jesteś w ciąży – profilaktyka opiera się na unikaniu kontaktu z chorymi. Jeśli w czasie ciąży masz kontakt z różyczką i nie wiesz, czy istnieje ryzyko zakażenia, powinnaś natychmiast oznaczyć w laboratorium miano przeciwciał przeciwko wirusowi tej choroby. W przypadku braku odporności na różyczkę powinnaś najpóźniej cztery dni po kontakcie z chorym otrzymać zastrzyk immunoglobulin odpornościowych (są to przeciwciała przeciwko wirusowi różyczki). Pamiętaj: zakażenie różyczką w pierwszym trymestrze ciąży jest uważane za lekarskie wskazanie do przerwania ciąży.

Jeśli planujesz ciążę, przed zapłodnieniem zaszczep się. Szczepienia na różyczkę nie wolno wykonywać w czasie ciąży! W Polsce szczepienia na różyczkę są obowiązkowe i przeprowadzane dwukrotnie. Po raz pierwszy szczepi się dzieci w wieku 13-14 miesięcy, a później w okresie dojrzewania, tj. w wieku 13 lat. Drugi termin szczepienia jest szczególnie ważny dla dziewczynek. Szczepionka może być skojarzona i wtedy uodparnia również na odrę i świnkę. Przyjmuje się, że aktywność immunologiczna szczepionki trwa 10 lat. Trwałą odporność na wirusa różyczki zapewnia tylko przechorowanie choroby.

Joanna Krocz