Pokrzywka u niemowląt

Pokrzywka u niemowląt charakteryzuje się nagłym pojawieniem się na skórze czerwonych bąbli różnej wielkości. Skóra niemowlaka swędzi, jest czerwona i wygląda jak oparzona pokrzywą. Pokrzywka najczęściej jest reakcją alergiczną i może występować po zjedzeniu uczulających pokarmów, np. mleka, orzechów, czekolady, cytrusów. Może ją wywołać również słońce, zimno albo podanie leku. Bąble pokrzywkowe utrzymują się zwykle nie dłużej niż dwa dni, choć czasami pokrzywka może trwać nawet kilka tygodni. Często pokrzywka u niemowlaka pojawia się tylko raz i nie udaje się wykryć jej przyczyny.

Przyczyny pokrzywki u niemowląt

Pokrzywka może mieć różne podłoże przyczynowe: alergiczne, toksyczne lub fizykalne. Wskutek działania czynników sprawczych dochodzi do uwalniania substancji odpowiedzialnych za wystąpienie zmian skórnych. Uwolnione z komórek substancje, m.in. histamina, serotonina, prostaglandyny i leukotrieny, powodują rozszerzanie naczyń krwionośnych i przesięk płynu z małych naczyń do górnej warstwy skóry, skutkiem czego jest świąd i powstanie bąbli. U niemowląt najczęstszym rodzajem pokrzywki jest pokrzywka alergiczna na tle pokarmowym (żywność) lub wziewnym (pyłki roślin, sierść zwierząt, roztocza kurzu domowego, dymy, opary). Wśród produktów uczulających wymienia się takie produkty spożywcze, jak: owoce egzotyczne, mleko, jaja, ryby, owoce morza, orzechy, produkty zbożowe. Do powstania pokrzywki przyczyniają się również związki chemiczne, np. konserwanty, ulepszacze żywności, a także leki.

Niekiedy pokrzywka u dziecka jest związana z ogniskami zakażenia wirusowego, bakteryjnego, grzybiczego lub pasożytniczego. Pokrzywka przewlekła może powstawać w wyniku zaburzeń układu immunologicznego i/lub nerwowego, zaburzeń ze strony przewodu pokarmowego i z powodu utajonych ognisk zakażenia – np. chore zatoki. O ile rozpoznanie pokrzywki nie jest trudne, o tyle ustalenie przyczyny jej powstania bywa bardzo uciążliwe i wymaga wnikliwego wywiadu lekarskiego oraz dodatkowych badań. Gdy nie udaje się wyjaśnić etiologii choroby, mówi się o tzw. pokrzywce samoistnej albo idiopatycznej.

Pokrzywki fizykalne wynikają z czynników mechanicznych, takich jak np. silne potarcie skóry czy ucisk. Pokrzywka kontaktowa to inaczej dermografizm. Bąble pokrzywkowe są linijne lub plackowate, mogą pojawić się w miejscu ucisku bielizny. Pokrzywka tego typu często bywa poprzedzona chorobą zakaźną lub wstrząsem psychicznym. Pokrzywki fizykalne mogą być wywołane przez czynniki termiczne i świetlne. Czasami za ich wystąpienie odpowiadają ukąszenia owadów i używane kosmetyki. Pokrzywka cholinergiczna wywołana jest nadwrażliwością na acetylocholinę. Acetylocholina wydzielana jest m.in. przez włókna nerwowe gruczołów potowych, dlatego w chwili szybkiego spocenia się u dzieci dochodzi do wysiewu licznych i drobnych bąbli pokrzywkowych, które utrzymują się krótko.

Objawy pokrzywki

Pokrzywka to zespół chorobowy, charakteryzujący się wysiewem na skórze bąbli o różnym kształcie i rozmiarach. Bąble pokrzywkowe mogą pojawiać się na skórze różnych części ciała – najczęściej stwierdza się je na twarzy, rękach, stopach oraz narządach płciowych. Wyróżnia się wiele odmian pokrzywek, różniących się między sobą etiologią i obrazem klinicznym, np. pokrzywka alergiczna, pokrzywka polekowa (pokrzywka aspirynowa wywołana kwasem acetylosalicylowym), pokrzywka kontaktowa. Bąble pokrzywkowe są zmianami na skórze, które przypominają pęcherzyki po oparzeniu pokrzywą. Są płaskie, odgraniczone wyraźnym brzegiem, koloru różowego lub porcelanowego. Mają wielkość od kilku milimetrów i obejmują duże powierzchnie skóry. Ich obecności towarzyszy silny świąd skóry.

Pokrzywka pojawia się szybko i utrzymuje się zazwyczaj kilka-kilkanaście godzin. Znika bez pozostawienia śladu. Pokrzywka przewlekła trwa długo (powyżej sześciu tygodni) i pojawia się zwykle wiele razy na przestrzeni lat. Pokrzywce może towarzyszyć obrzęk naczynioruchowy, który charakteryzuje się obrzmieniem skóry – głównie warg, okolicy oczodołów, powiek, dłoni i stóp. Czasami pokrzywce towarzyszą objawy groźne dla życia, np. obrzęk języka, obrzęk krtani, napady duszności, wstrząs anafilaktyczny. U niemowląt pokrzywka może dawać takie dolegliwości, jak: nudności, wymioty, biegunka, bóle brzucha, ból stawów, katar, kaszel, kolka, kichanie, chrypka, obniżenie ciśnienia krwi, stan podgorączkowy.  

Diagnostyka pokrzywki

Jeśli istnieje podejrzenie pokrzywki na tle alergicznym, należy wykonać testy, które pozwalają określić alergen wywołujący objawy. W tym celu wykonuje się testy wykrywające w surowicy krwi przeciwciała skierowane przeciwko konkretnym alergenom, np. przeciwko pyłkom roślin, roztoczom, sierści zwierząt, pokarmom, niektórym lekom itp. Wykorzystuje się również testy eliminacyjne podejrzanych alergenów i testy prowokacyjne – polegające na ekspozycji na dany czynnik uczulający. W pokrzywkach fizykalnych wykorzystywane są odpowiednie próby prowokacyjne, np. ogrzewanie, oziębianie, ucisk, naświetlanie itp. Testy są wykonywane w warunkach umożliwiających udzielenie natychmiastowej pomocy lekarskiej w razie wystąpienia uogólnionego odczynu alergicznego, np. wstrząsu anafilaktycznego. Czasami konieczne są badania kału i morfologia krwi.  

Leczenie pokrzywki u niemowląt

W leczeniu pokrzywki alergicznej u dzieci stosuje się leki przeciwuczuleniowe w syropie, które przyspieszają znikanie bąbli i łagodzą swędzenie skóry. Jeśli pokrzywka u niemowlaka powraca, należy wykryć czynnik uczulający i wyeliminować go z otoczenia maluszka. Jeśli pokrzywka wynika z alergii pokarmowej, konieczne jest wprowadzenie diety eliminacyjnej. Pokrzywkę u niemowlęcia powinien zawsze obejrzeć lekarz. W niektórych przypadkach stosuje się odczulanie za pomocą wstrzykiwania minimalnych, wzrastających stopniowo dawek alergenu. Do nowych rzutów choroby nie dopuszcza się przez stosowanie leków antyhistaminowych. Wskazane są leki uszczelniające naczynia, np. wapno i rutyna. W ostrym napadzie pokrzywki, w zależności od stanu chorego, podaje się leki sterydowe. Na zaczerwienioną skórę można położyć chłodny okład lub zastosować żel chłodzący. Gdy pokrzywka powstaje w wyniku uczulenia na jad żądlących owadów, powyżej miejsca użądlenia powinno się założyć opaskę uciskową. Małemu pacjentowi należy też niezwłocznie podać adrenalinę z ampułkostrzykawki.  

Joanna Krocz