Podstawowa temperatura ciała

Podstawowa temperatura ciała to temperatura mierzona u kobiety, stanowiąca podstawę ustalania dni płodnych i niepłodnych. Mierzenie podstawowej temperatury ciała, podobnie jak obserwacja śluzu, to naturalna metoda planowania rodziny. Aby móc stosować metodę termiczną, wykorzystuje się specjalny termometr owulacyjny. Rejestrowane zmiany podstawowej temperatury ciała wskazują na kolejne fazy cyklu menstruacyjnego. Pomiar temperatury pozwala więc ustalić moment owulacji, a wiedza ta umożliwia parze skutecznie starać się o dziecko lub uniknąć nieplanowanego poczęcia.

Podstawy metody termicznej

Na zmiany temperatury ciała kobiety wpływ ma poziom progesteronu we krwi. W fazie przedowulacyjnej, ze względu na wzrost zawierającego komórkę jajową pęcherzyka Graafa, zwanej również folikularną, stężenie progesteronu we krwi jest niższe, co wiąże się z niższą temperaturą ciała. W miarę wzrastania poziomu tego hormonu, wzrasta również temperatura. Wyższe temperatury notuje się w czasie owulacji i w fazie poowulacyjnej, czyli lutealnej. W cyklu, w którym nie zanotowano skoku temperatury, najprawdopodobniej nie doszło do jajeczkowania. Współżycie w czasie przypadającym na okres okołoowulacyjny daje duże szanse na zajście w ciążę, z kolei unikanie współżycia w tym czasie pozwala uniknąć ciąży niechcianej.

Jak stosować metodę termiczną?

Kobiety, które decydują się na stosowanie metody termicznej muszą codziennie mierzyć sobie temperaturę i nanosić uzyskane wartości na specjalną tabelę. Mierzenie temperatury powinno być pierwszą rzeczą, jaką robi się po przebudzeniu. Trzeba to zrobić zanim wstanie się z łóżka. Najlepiej, gdy termometr leży tuż przy łóżku, a kobieta nie musi się zbytnio przemieszczać, aby po niego sięgnąć. Ważne, aby codziennie mierzyć temperaturę o tej samej porze. Ewentualne półgodzinne odchylenie od stałej pory pomiaru nie zakłóci wyników. Za każdą spóźnioną godzinę trzeba od późniejszego pomiaru odjąć 0,1 stopnia Celsjusza, a za każdą godzinę wcześniej do wartości wcześniejszego pomiaru trzeba dodać 0,1 stopnia.

Podstawową temperaturę ciała mierzy się po przynajmniej 5 godzinach snu. Zawsze należy stosować jeden sposób pomiaru – w ustach, pochwie lub odbytnicy, a termometr powinien być zawsze ustawiony w ten sam sposób.
Uzyskana na karcie obserwacji krzywa termiczna pozwala ustalić moment owulacji. Dla typowego cyklu krzywa przebiega na niskim poziomie w fazie przedowulacyjnej, a w fazie okołoowulacyjnej podnosi się o kilka dziesiątych stopni Celsjusza. Ten wyższy poziom krzywej utrzymuje się przez całą owulację i fazę poowulacyjną. Niektóre kobiety obserwują spadek temperatury tuż przed owulacją. Wyższa temperatura utrzymująca się przez 18 lub więcej dni po owulacji jest wskazaniem do przeprowadzenia testu ciążowego.

Metoda termiczna pozwala na dokładne poznanie cyklu menstruacyjnego. Po kilku miesiącach stosowania tej metody można szukać pewnych prawidłowości w przebiegu faz cyklu.

U kobiet z nieregularnymi cyklami największe różnice mają miejsce w fazie przedowulacyjnej. Faza poowulacyjna pozostaje stosunkowo stała, a różnice w jej długości wynoszą 1-2 dni. Zazwyczaj owulacja ma miejsce około 14 dni od końca całego cyklu, co u kobiet z cyklem 28-34-dniowym przypada na 14.-20. dzień cyklu. Błędnym jest więc wyznaczanie momentu owulacji na środek cyklu.

Zakłócenia podstawowej temperatury ciała

Temperatura ciała kobiety uzależniona jest od wielu czynników. Na zmiany temperatury wpłynąć może:

• brak snu;
• zły sen;
• stres;
• złe samopoczucie;
• zaburzenia rytmu dobowego;
• zmiany trybu życia;
• choroby;
• przyjmowanie leków;
• duży wysiłek fizyczny;
• zmiana klimatu;
• długa podróż;
• spożywanie alkoholu;
• jedzenie późnym wieczorem.

Wszystkie tego typu okoliczności powinny być uwzględnione na karcie cyklu. Należy je brać pod uwagę interpretując krzywą termiczną. Niekiedy tego typu zdarzenia nie wpływają na przebieg krzywej termicznej i nie przeszkadzają w określeniu momentu skoku temperatury utożsamianego z owulacją. Bywa jednak, że dane zdarzenie zakłóca przebieg krzywej, a wtedy nie należy takiego pomiaru brać pod uwagę – na karcie zaznacza się go kółeczkiem.

Pomiar podstawowej temperatury ciała jest dużym wyzwaniem, gdyż wymaga dokładności, systematyczności i czasu. Szczególnie problematyczny jest dla kobiet zapracowanych, które wiecznie się spieszą. Pośpiech nie sprzyja bowiem precyzyjnemu dokonywaniu i interpretowaniu pomiarów. Ponadto kobiety, u których często zdarzają się sytuacje, które mogą zakłócać wyniki pomiaru prawdopodobnie nie skorzystają na metodzie termicznej.

Anna Świeboda