Ospa u niemowląt

Ospa u niemowląt karmionych piersią zdarza się rzadko, ponieważ dziecko chronione jest przez przeciwciała dostarczane wraz z mlekiem matki. Ryzyko zakażenia wzrasta, gdy matka nie chorowała nigdy na ospę i nie ma przeciwciał przeciwko tej chorobie. Zakażenie następuje drogą kropelkową, przez bezpośredni kontakt z chorym na ospę lub półpasiec. Ospa wietrzna jest bardzo zaraźliwa. Wystarczy, że starsze dziecko przyniesie zarazki z przedszkola, a choroba gotowa. Na ospę szczepi się tylko dzieci z zaburzeniami odporności. Nie można na ospę zachorować drugi raz, ale wirus pozostaje już do końca życia w organizmie i kiedyś może przypomnieć o sobie, wywołując półpasiec.

Objawy ospy u niemowląt

Ospa wietrzna to jedna z najbardziej dokuczliwych chorób zakaźnych wieku dziecięcego. Pierwsze objawy ospy nie zawsze są łatwe do rozpoznania. Można je pomylić z przeziębieniem. Niemowlę źle się czuje, jest apatyczne. Czasem zaczyna gorączkować, pojawiają się bóle brzucha. Wkrótce na całym ciele dziecka uwidaczniają się charakterystyczne krostki, które okropnie swędzą. Ospą niemowlę może się zarazić tylko od osoby zakażonej, nawet gdy objawy choroby nie są jeszcze u niej widoczne. Wirus ospy bardzo łatwo przenosi się z powietrzem. Można się nim zarazić, gdy osoba chora kicha lub kaszle, albo gdy korzysta się z tych samych przedmiotów co zarażony.

Po spotkaniu z osobą zakażoną objawy ospy wcale nie pojawiają się następnego dnia. Okres inkubacji wirusa wynosi średnio dwa tygodnie. Jeśli matka karmiąca piersią przechorowała wcześniej ospę, w jej mleku są przeciwciała, które chronią niemowlaka przed zachorowaniem. Ospa rzadko występuje u niemowląt, a jeśli się już zdarza – to zazwyczaj ma łagodny przebieg. Ospę gorzej przechodzą dorośli niż dzieci. Przed wystąpieniem charakterystycznych zmian skórnych niemowlak zwykle czuje się źle przez kilka dni. Ma gorączkę (37ºC-40ºC), jest osłabiony, boli go głowa, może mieć katar.

W ciągu następnych dni na skórze pojawiają się charakterystyczne plamki, które szybko zmieniają się w wypukłe grudki. W ich miejscu z czasem tworzą się pęcherzyki wypełnione płynem surowiczym, które stopniowo zasychają w małe strupki. Po zauważeniu pierwszych plamek na skórze dziecka zgłoś się z maluszkiem do lekarza. Krostki u niemowlaka przy ospie pojawiają się praktycznie na całym ciele. Wysypka skórna jest zwykle najgęściej rozsiana na tułowiu, a rzadziej na twarzy, rączkach i nóżkach. Na ciele dziecka mogą występować jednocześnie plamki, grudki, pęcherzyki i strupki, ponieważ ospa daje wielokrotny wysyp skórny. Pęcherzyki często występują na owłosionej skórze głowy i w okolicy pieluszkowej, gdzie dość łatwo dochodzi do nadkażeń. Najbardziej bolesne są jednak pęcherzyki na śluzówce jamy ustnej, gardła i narządów moczowo-płciowych. Strupki odpadają mniej więcej po ośmiu dniach, nie pozostawiając śladu.

Leczenie ospy u niemowląt

Leczenie ospy u niemowląt polega na podawaniu środków przeciwgorączkowych i zmniejszających swędzenie. Powinny to być preparaty z paracetamolem. Nie stosuje się salicylanów, np. aspiryny, ze względu na możliwość wystąpienia zespołu Reye’a. Nie można dopuszczać do rozdrapywania pęcherzyków przez dziecko, gdyż może dojść do zakażenia bakteryjnego i powstania blizn. Warto zatem obcinać maluszkowi paznokcie na krótko, a na noc zakładać mu rękawiczki. W leczeniu ospy stosuje się również leki przeciwwirusowe, np. acyklowir, które łagodzą objawy choroby i skracają czas jej trwania. Należy je jednak podać w ciągu doby od wystąpienia pierwszych objawów, w przeciwnym razie nie zadziałają. Ważne jest odkażanie i osuszanie wykwitów skórnych. Krostki smaruj gencjaną, ale roztworem wodnym, a nie spirytusowym. Codziennie kąp niemowlaka. Rób to jednak możliwie szybko, by pęcherzyki nie namakały i nie pękały. Na koniec delikatnie osusz skórę dziecka ręcznikiem, bez pocierania, aby nie podrażniać zmian skórnych.

W czasie ospy na wykwity skórne pomagają kąpiele w nadmanganianie potasu. Warto też smarować krostki maściami przeciwświądowymi, np. maściami przeciwhistaminowymi. Nie należy używać pudru ani papek. Jeśli zauważysz krostki w buzi maluszka, dawaj mu do picia chłodne napoje, a do jedzenia posiłki półpłynne, których nie trzeba gryźć. Przemywaj dziecku jak najczęściej rączki, bo dotykanie krostek brudnymi łapkami może prowadzić do wtórnego zakażenia bakteryjnego, a wtedy konieczne będą antybiotyki. Po chorobie na spacer można wyjść z dzieckiem po około dziesięciu dniach. Należy unikać ekspozycji na słońce, bo na skórze mogą pojawić się przebarwienia.

Powikłania ospy u niemowląt

Powikłania po ospie wietrznej zdarzają się rzadko, ale mogą być bardzo groźne. Jeśli po przebyciu ospy maluszek zaczyna znowu gorączkować, wymiotuje i sztywnieje mu kark, jak najszybciej zgłoś się do lekarza. Może to być zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych. Po ospie wietrznej dziecko ma tzw. dołek immunologiczny, co oznacza, że przez około trzy miesiące ma obniżoną odporność. W tym czasie szczególnie zatroszcz się o dziecko, nie narażaj na kontakt z osobami chorymi i często karm piersią. Jeśli na ciałku niemowlaka dostrzegasz ślady po wysypce, nie martw się – mogą jeszcze utrzymywać się przez kilka tygodni, ale gdy nie były rozdrapywane, na pewno znikną. Najczęstsze powikłania ospy u dzieci, to: zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie płuc, zapalenie ucha środkowego, wtórne zakażenie zmian skórnych. 

Jedyną formą profilaktyki ospy jest szczepionka, którą można wykonać już w dziewiątym miesiącu życia niemowlaka. W przypadku takich maluchów wystarczy jedna dawka. Szczepionkę przeciwko ospie można podać razem ze szczepionką przeciw odrze, śwince i różyczce. Trzeba za nią zapłacić około 170 zł, ale warto. Szczególnie wtedy, gdy niemowlę ma starsze rodzeństwo, obniżoną odporność, przewlekle choruje albo jest leczone lekami sterydowymi. Nawet jeśli szczepienie nie uchroni przed chorobą, to sprawi, że jej przebieg będzie znacznie łagodniejszy.

Joanna Krocz