Metoda Vojty
Profesor Vaclav Vojta to czeski neurolog dziecięcy, który na podstawie wieloletniej obserwacji rozwoju ruchowego noworodków i niemowląt, stworzył koncepcję rehabilitacji neurofizjologicznej dzieci z uszkodzeniami CUN – centralnego układu nerwowego. Metoda Vojty polega na rehabilitacji maluchów poprzez wykorzystanie szans i możliwości, jakie daje rozwój dziecka do pierwszego roku życia, by w jak największym stopniu zapobiec kalectwu i zminimalizować patologiczne reakcje, jakie pojawiają się u szkrabów z wadami wrodzonymi lub wcześnie nabytymi. Metodę Vojty stosuje się między innymi w rehabilitacji i leczeniu zaburzeń centralnej koordynacji nerwowej, mózgowego porażenia dziecięcego, przepukliny oponowo-rdzeniowej i mózgowo-rdzeniowej, porażenia nerwów obwodowych i splotów nerwowych, dystrofii mięśniowej czy skoliozy osteogennej. Na czym dokładnie polega metoda Vojty i jakie są jej zasady?
Zasady metody Vojty
Metoda Vojty, zwana inaczej metodą odruchowej lokomocji, rodziła się na przełomie lat 50. i 60. XX wieku. Profesor Vojta koncentrował się głównie na problemach w zakresie motoryki dzieci z porażeniem mózgowym. Zauważył, że fizjoterapia chorych dzieci ma głównie charakter adaptacyjny, tzn. że większość maluchów usprawniano dopiero wówczas, gdy ujawniały się dysfunkcje ruchowe, a niepełnosprawność była już bardzo utrwalona. Ten czeski neurolog zrozumiał, że rehabilitacja dzieci z porażeniem mózgowym w wieku dwóch czy trzech lat to terapia podjęta zbyt późno, by efektywnie pomagać chorym maluchom i skutecznie przeciwdziałać ich kalectwu. Vojta zaczął zastanawiać się, jak pomóc dzieciom zagrożonym upośledzeniem psychoruchowym, zanim niepełnosprawność utrwali się na dobre. W wyniku wieloletnich obserwacji zdrowych, jak i chorych noworodków i niemowląt sformułował on wiele twierdzeń swojej koncepcji diagnostycznej.
Po pierwsze, dla Vojty niezmiernie ważne stało się znaczenie jakości wzorców ruchowych, jakimi posługiwały się zdrowe i chore dzieci. Zaowocowało to stworzeniem tzw. idealnego modelu rozwoju motorycznego dziecka, na który składają się określane przedziały czasowe, w jakich powinny pojawić się poszczególne umiejętności ruchowe na danym poziomie wykonania. Te umiejętności ruchowe Vojta określił później jako globalne wzorce motoryki spontanicznej. Po drugie, Vojta zauważył, że maluchy dotknięte dziecięcym porażeniem mózgowym, bez względu na stopień rozwoju ruchowego (obracanie się, chodzenie, raczkowanie itp.), nigdy nie dysponowały wzorcami ruchowymi, których jakość wykraczałaby poza trzeci miesiąc życia w porównaniu ze zdrowym niemowlęciem. W pierwszym trymestrze życia dziecka zachodzą ogromne zmiany w obrębie kręgosłupa, dotyczące jego wyprostu i możliwości rotacji, które decydują o dalszych etapach rozwoju ruchowego – prawidłowym ustawieniu stawów, pionizacji ciała, skurczach i rozkurczach mięśni oraz lokomocji do przodu.
W wyniku pracy terapeutycznej, np. dociskania niemowląt do podłoża, ustawiania ciała w różnych pozycjach podpartych, stawiania oporu dla poszczególnych części ciała, Vojta doszedł do wniosku, że istnieje globalny wzorzec lokomocji, tzn. że rozwój ruchowy jest zakodowany genetycznie i dlatego każde dziecko „wie”, jak rozwijać się pod względem motorycznym. Niestety, w wyniku urazów mózgu wrodzony program rozwoju ruchowego zostaje zablokowany i należy pomóc go odblokować poprzez odpowiednią rehabilitację. Lokomocja, według Vojty, zakodowana jest genetycznie w ośrodkowym układzie nerwowym w postaci matrycy rozwoju motorycznego – dziecko przechodzi automatycznie przez wszystkie etapy rozwoju ruchowego, od podparcia na przedramionach, przez raczkowanie, do samodzielnego chodu włącznie.
Ponadto, okazało się, że istnieje wiele różnych pozycji i miejsc na ciele, za pomocą których można wywoływać określone odruchowe reakcje motoryczne. Vojta wyróżnił też 7 neurologicznych reakcji ułożeniowych ciała w przestrzeni, które pozwalają na wychwycenie zaburzeń ruchowych wynikających ze złej kontroli postawy już w pierwszych dniach życia dziecka. Do oceny prawidłowości rozwoju ruchowego noworodka stosuje się również ocenę odruchów pierwotnych, czyli automatyzmów ruchowych, które występują w określonych okresach życia dziecka. Im większe odchylenia od prawidłowości w motoryce spontanicznej, tym większe prawdopodobieństwo zablokowania genetycznie zaprogramowanego wzorca rozwoju ruchowego. Dziecko może zacząć rozwijać się wówczas w kierunku spastyczności lub dyskinezy.
W trakcie wieloletnich prób profesorowi Vojcie udało się stworzyć tzw. podstawowy program ruchowy. Vojta opracował odpowiednie pozycje wyjściowe dla terapii, czyli sfery stymulacji, które pozwalają wyzwolić mechanizmy lokomocji charakterystyczne dla prawidłowego rozwoju motorycznego. Odpowiednio wczesne zastosowanie metody Vojty pozwala nie dopuścić do patologicznego rozwoju albo przynajmniej zminimalizować skutki nieprawidłowości w rozwoju psychoruchowym dziecka. Dlaczego warto wcześnie interweniować? Ze względu na największe zdolności plastyczne mózgu w pierwszych miesiącach życia dziecka i możliwość podjęcia funkcji uszkodzonych obszarów mózgu przez obszary, które nie zostały uszkodzone. Warto pamiętać, że diagnostyka Vojty polega na ocenie rozwoju ruchowego niemowląt poprzez badanie motoryki spontanicznej, odruchów pierwotnych i reakcji ułożeniowych.
Stymulacja metodą Vojty
Metoda Vojty nie jest stuprocentowo skutecznym sposobem na likwidację wszystkich problemów zdrowotnych dzieci, tym bardziej, gdy te problemy dotyczą zaburzeń ośrodkowego układu nerwowego. Metodę Vojty uznaje się za sterowany system torowania, który ma przywrócić wrodzone fizjologiczne wzorce ruchowe, zablokowane wskutek wczesnodziecięcych uszkodzeń mózgu lub urazów. Metoda Vojty bywa też nazywana jako „uruchamianie odruchów” i stosuje się ją bardzo często w profilaktyce i leczeniu neurologicznych zaburzeń ruchowych oraz ortopedycznych wad postawy. Odruchy motoryczne wywołuje się u dziecka poprzez nacisk na określone punkty ciała (sfery stymulacji). Kluczem w rehabilitacji metodą Vojty są rodzice chorego dziecka. To od ich zaangażowania, systematycznych ćwiczeń z dzieckiem i świadomości problemu zależy skuteczność terapii.
Rola fizjoterapeuty polega na doborze odpowiednich ćwiczeń dla niemowlęcia i nauczeniu prawidłowego wykonania ich przez rodziców. Terapia metodą Vojty przebiega w warunkach domowych. Należy przygotować wcześniej stół przykryty cienkim materacem, obciągniętym dermą. Dziecko powinno być całkowicie rozebrane. Poleca się stymulować niemowlę 4 razy dziennie po kilka minut. Im starsze dziecko, tym pobudzanie może być dłuższe. Bliski kontakt rodziców z maluszkiem nie tylko sprzyja rehabilitacji, ale pozwala też wzmacniać więzi rodzinne. Kiedy lepiej zrezygnować z metody Vojty? W przypadku podwyższonej temperatury ciała dziecka, napadu padaczki, podawania antybiotyków, w stanach zapalanych i nowotworowych oraz wtedy, gdy dziecko nie toleruje pewnych pozycji ułożeniowych. Metoda Vojty jest bardzo wymagającą metodą terapeutyczną, szczególnie dla dziecka, które podejmuje wielki wysiłek podczas rehabilitacji.
Metoda Vojty bazuje na stymulacji receptorów czucia głębokiego, czyli tzw. proprioreceptorów. Polega to głównie na ułożeniu dziecka w odpowiedniej pozycji, utrzymaniu malucha w danym ułożeniu przez jakiś czas aż do pobudzenia sfery stymulacji i zastosowaniu odpowiedniego oporu. Aby działania terapeuty i rodziców w czasie rehabilitacji dziecka były skuteczne, muszą być bezbolesne. W przeciwnym razie nocyreceptory, czyli receptory bólowe, zablokują transfer odpowiedniej informacji do mózgu i nie zostaną wywołane odpowiednie reakcje ruchowe. Podstawowe odruchy wykorzystywane w terapii metodą Vojty, to: odruch naprzemiennego pełzania i odruch obrotu wokół własnej osi. Punkty stymulacji o charakterze proprioceptywnym znajdują się na mięśniach i w okolicach okołokostnych.
psycholog Kamila Kocz
Artykuły Rozwój niemowlęcia miesiąc po miesiącu
Niemowlę na początku komunikuje się z otoczeniem za pomocą przedwerbalnych form wyrazu. Rolę komunikatu pełnią krzyki, płacz, spojrzenia i gesty. Dopiero później pojawia się gruchanie i gaworzenie.
Noworodki w określony sposób reagują na otoczenie. O ich zachowaniu w dużej mierze decydują wrodzone odruchy, na przykład odruch ssania.
Noworodki tylko pozornie nic nie robią. Nawet tak małe dzieci stale uczą się czegoś nowego. Jak przebiega rozwój noworodków tydzień po tygodniu?
Zajęcia na basenie mogą być dla niemowlaka samą przyjemnością. W jaki sposób należy przygotować się do nauki pływania dla niemowlaków?
Dziecko (1 miesiąc) coraz bardziej interesuje się otoczeniem. Powoli może zacząć pojawiać się głużenie, czyli pierwsza faza rozwoju mowy niemowlaka. Maluch na dłuższą chwilę skupia wzrok.
Główka niemowlaka może być nieco zniekształcona ze względu na swoją elastyczność. Jest to całkowicie normalne. Szwy czaszki zrosną się około 18. miesiąca życia dziecka.
Metoda NDT-Bobath powstała w latach 40. XX wieku w Londynie. To metoda terapii autorstwa Berty i Karela Bobathów. Na czym polega stymulacja za pomocą metody Bobath?
Zespół Downa to choroba genetyczna, którą daje się rozpoznać zaraz po urodzeniu dziecka. Jak wygląda noworodek z zespołem Downa? Jakie cechy wyglądu mogą wskazywać na mongolizm?
Niemowlę się silnie poci? Może po prostu je przegrzewasz i za ciepło ubierasz? Jeśli poza potliwością nie dostrzegasz innych objawów u dziecka, to nie ma obaw, że to krzywica.
Wielu przyszłych rodziców martwi się, czy kot i niemowlę mogą bezpiecznie żyć pod jednym dachem. Istnieją różne teorie dotyczące szkodliwego wpływu obecności kota na malca, jednak czy są prawdziwe?
Niemowlę musi nauczyć się kontaktów z psem, a pies z dzieckiem. Nie ma innego wyjścia. Jeśli zwierzę jest agresywne wobec malucha, czasami konieczna jest terapia ze specjalistą psów lub izolacja.
Rozwój emocjonalny dziecka w okresie niemowlęcym zasadza się na kształtowaniu się przywiązania do osoby dorosłej, różnicowaniu się uczuć i pierwszych kontaktach z innymi dziećmi.
Rozwój fizyczny niemowlęcia dotyczy doskonalenia wszystkich układów malucha – kostnego, mięśniowego, nerwowego, pokarmowego, oddechowego itd., co warunkuje dalszy rozwój dziecka.
Ślinienie się niemowląt jest zazwyczaj zjawiskiem całkowicie naturalnym i wiąże się z dojrzewaniem gruczołów ślinowych i nauką połykania, a czasem też z wyrzynaniem się pierwszych ząbków.
Rozwój ruchowy niemowląt obejmuje lokomocję, manipulację i podpór. Maluch uczy się siadać, wstawać, raczkować i chodzić. Rozwój motoryczny stanowi odzwierciedlenie dojrzewającego układu nerwowego.
Niespokojne niemowlęta częściej płaczą, krzyczą, nerwowo kręcą główką, mają problemy ze ssaniem piersi, krótko i płytko śpią, trudno je utulić. Jak pomóc nadpobudliwym maluchom?
Niemowlę po szczepieniu płacze, nie możesz je utulić i nie chce jeść? Taki stan potrwa pewnie kilka dni, ale ustąpi i maluszek powróci do pełni sił. Taka reakcja na szczepienie jest całkiem naturalna.
Rozwój motoryczny niemowląt obejmuje pionizację ciała, panowanie nad postawą, doskonalenie umiejętności lokomocji, chwytania i manipulacji przedmiotami.
Całościowe zaburzenia rozwoju, takie jak zespół Retta, autyzm wczesnodziecięcy, zespół Aspergera oraz dziecięce zaburzenie dezintegracyjne, rozpoznaje się u dzieci już na wczesnym etapie życia.
Mózgowe porażenie dziecięce to złożona jednostka chorobowa, która objawia się trwałym uszkodzeniem mózgu dziecka.
Dziecku niepełnosprawnemu nie wystarcza zapewnienie tylko terapii, rehabilitacji i odpowiedniego kształcenia. Dziecko niepełnosprawne, jak każdy maluch, a może nawet bardziej, potrzebuje miłości.
Napięcie mięśniowe u niemowląt jest bardzo ważne w procesie rozwoju funkcji motorycznych. Jeśli tonus mięśniowy jest zbyt słaby lub zbyt mocny, mogą pojawić się zaburzenia rozwoju ruchowego.
Jakie zachowania mogą sugerować ADHD u niemowląt? Płacz, brak snu, nadmierna gestykulacja, problemy z zaśnięciem. Nie zawsze jednak są to sygnały wskazujące na nadpobudliwość psychoruchową.
Autyzm wczesnodziecięcy można rozpoznać już u półrocznego dziecka. Jakie objawy autyzmu daje się zaobserwować u niemowląt?
Rehabilitacja dzieci ma za zadanie usprawnić ich codzienne życie i funkcjonowanie. Wśród najbardziej popularnych metod rehabilitacji dzieci wymienia się: NDT-Bobath, metodę Vojty i metodę Petö.
Pierwszy rok życia dziecka to czas wnikliwych obserwacji. W tym okresie zachodzi wiele zmian, które mogą wskazywać czy proces rozwoju przebiega bez zakłóceń.
12-miesięczne dziecko potrafi już samodzielnie postawić kilka kroków, choć zaraz się przewraca. Roczne dziecko świadomie wypowiada słowa „mama” i „tata” i reaguje niektóre polecenia.
11-miesięczne dziecko skupia się przede wszystkim na doskonaleniu umiejętności wstawania i chodzenia. Nie potrafi jeszcze samodzielnie się poruszać i utrzymywać pionu, ale wciąż podejmuje próby.
Dziecko 10-miesięczne sprawnie raczkuje, siedzi i próbuje samodzielnie wstawać i chodzić. Niestety, wciąż się przewraca i bez oparcia mebli czy nóg od stołu nie potrafi utrzymać pionowej pozycji.
Dziecko (6 miesiąc) to maluch, który bez problemu rozpoznaje rodziców, turla się i pełza. Warto zachęcać do przemieszczania się, aby ćwiczyło mięśnie potrzebne do raczkowania.
Dziecko (9 miesiąc) potrafi już siadać i sprawnie raczkować. Niektóre maluchy potrafią także wstawać, ale jeszcze nie chodzą. Rozumieją coraz więcej słów i zdań.
Dziecko (8 miesiąc) prawdopodobnie zaczyna raczkować, dość dobrze także siedzi. Trzeba przygotować mieszkanie na jego zwiększone umiejętności przemieszczania się i sięgania po różne przedmioty.
Dziecko (7 miesiąc) ma już kilka pierwszych ząbków. Coraz lepiej radzi sobie z pełzaniem i manipulowaniem zabawkami. Już niedługo będzie umiało samo pić z kubeczka dla niemowląt.
Dziecko (5 miesiąc) rozpoznaje już nastroje rodziców. Potrafi się już turlać i dość sprawnie idzie mu chwytanie. W tym czasie zaczyna się także ząbkowanie.
Pierwszy rok życia dziecka jest okresem intensywnego wzrostu i rozwoju. Przed wami bilanse rozwoju fizycznego, umysłowego i emocjonalnego, powtarzane kilkakrotnie w ciągu pierwszych miesięcy życia.
Dziecko (4 miesiące) to już sprawny niemowlak. Może ważyć już dwa razy więcej niż po urodzeniu, umie głośno się śmiać i reaguje na swoje imię. Można je nosić w nosidełku.
Dziecko (3 miesiące) potrafi już unosić główkę leżąc na brzuchu i często się uśmiecha. Domaga się jedzenia 5-6 razy w ciągu doby. Na razie wystarczy mu pokarm mamy.
Dziecko (2 miesiące) to już prawie niemowlak. Rozwój bobasa jest dość szybki. Maluch potrafi wodzić wzrokiem za dźwiękami i obiektami. Pojawia się także pierwszy uśmiech dziecka.
Kalendarze i podręczniki, które podają, jak przebiega rozwój niemowlęcia miesiąc po miesiącu, pozwalają rodzicom oceniać postępy swoich pociech i wstępnie diagnozować zaburzenia rozwojowe. ...
