Kiła wrodzona

Kiła wrodzona występuje wtedy, gdy do zakażenia krętkiem bladym dochodzi u dziecka w życiu płodowym od chorej matki. Zakażenie kiłą u płodu następuje zazwyczaj po piątym miesiącu od zapłodnienia, gdy bariera łożyska ulega osłabieniu i gdy istnieje już zakażenie krwi u matki – czyli 2-3 lata od pierwotnej infekcji u kobiety. Niekiedy kiła w ciąży prowadzi do wewnątrzmacicznej śmierci płodu, poronienia lub do urodzenia martwego dziecka. Jeśli dziecko urodzi się żywe, objawy choroby i tak ujawniają się zwykle w późniejszym okresie jego życia. Może występować wówczas u dziecka tzw. kiła wrodzona wczesna (łac. lues congenita recens) i kiła wrodzona późna (łac. lues congenita tarda).

Zagrożenia dla dziecka wywołane kiłą

Zakażenie krętkiem bladym u płodu może nastąpić w każdym okresie ciąży. Jednak zmiany charakterystyczne dla kiły wrodzonej obserwuje się w przypadku infekcji po czwartym miesiącu ciąży – wtedy bowiem zaczyna się rozwijać układ odpornościowy płodu. Patogeneza kiły wrodzonej zależna jest zatem bardziej od odpowiedzi immunologicznej zakażonego płodu niż od bezpośredniego szkodliwego wpływu bakterii kiły. Ryzyko zakażenia płodu przez matkę chorą na kiłę wczesną wynosi 75-95%. Jeśli choroba trwa u kobiety ponad dwa lata, ryzyko przeniesienia kiły na płód wynosi około 35%. Niewielkie ryzyko infekcji płodu dotyczy kobiet chorych w ciąży na kiłę późną i utajoną.

Zastosowanie odpowiedniego leczenia antybiotykowego u kobiet przed 16. tygodniem ciąży zapobiega wewnątrzmacicznemu zakażeniu płodu. Brak leczenia kiły u ciężarnej w 40% przypadków prowadzi do obumarcia płodu – częściej dochodzi do martwych urodzeń niż do poronień. Kiła w ciąży może też stanowić przyczynę wcześniactwa, śmierci w okresie noworodkowym lub rozwinięcia się objawów kiły wrodzonej. Jak wykazują badania, 21% matek chorujących na kiłę ponad 2 lata kończy ciążę poronieniem lub urodzeniem martwego dziecka; 13% – urodzeniem dziecka, które umiera w ciągu dwóch miesięcy od porodu; 43% – urodzeniem dziecka z cechami kiły wrodzonej; 23% – urodzeniem zdrowego dziecka. Obecnie wykonywanie odczynu Wassermanna na obecność kiły we wczesnej ciąży jest wśród przyszłych mam badaniem rutynowym. W grupach wysokiego ryzyka badania przesiewowe powinny być powtórzone w trzecim trymestrze ciąży i przy porodzie.

Objawy kiły wrodzonej

Objawy kiły wrodzonej można podzielić na dwie grupy, w zależności od czasu ich ujawniania się. Ogólnie mówi się o tzw. kile wrodzonej wczesnej i kile wrodzonej późnej. Jakie są ich objawy? Wczesne objawy kiły występują u dziecka do drugiego roku życia (zdecydowanie najwcześniej między drugim a dziesiątym tygodniem życia). Późne objawy kiły pojawiają się po drugim roku życia dziecka i są niezakaźne.

Objawy kiły wrodzonej wczesnej	Objawy kiły wrodzonej późnej
siodełkowaty nos w wyniku uszkodzenia części kostnych	siodełkowaty nos w wyniku uszkodzenia części kostnej i chrzęstnej
siodełkowaty nos w wyniku uszkodzenia części kostnej i chrzęstnej	siodełkowaty nos w wyniku uszkodzenia części kostnej i chrzęstnej
liczne zajady w kącikach ust	głuchota błędnikowa
sapka, obecność wydzieliny w kanale nosowym	zapalenie miąższowe rogówki oka, prowadzące do bielma
powiększenie węzłów chłonnych	szablaste podudzia
niedokrwistość	olimpijskie czoło (wypukłe kości czołowe)
żółtaczka z małopłytkowością i dużą liczbą leukocytów	zęby Hutchinsona – szeroko rozstawione, zagłębione górne siekacze i trzonowce w kształcie owoców morwy
zespół nerczycowy	kiłowe zapalenie okostnej
plamki kiłowe na skórze	kiłowe przewlekłe zapalenie opon miękkich
grudki kiłowe na skórze	zaniki i uszkodzenia nerwów
pęcherze kiłowe na skórze	pogrubienie nasad przymostkowych obojczyka
osutka kiłowa	blizny Parrota wokół ust i odbytu
kilaki prosowate	słabo wykształcone kości szczękowe
marskość wątroby	nawracające wysięki stawowe
ropień Dubois w grasicy	stawy Cluttona – wysięki w stawach kolanowych
zapalenie białe płuc	zmiany podniebienne
zapalenie śródmiąższowe w różnych narządach wewnętrznych, np. w sercu, nerkach, nadnerczach, trzustce, śledzionie	zaburzenia układu nerwowego

Leczenie kiły wrodzonej u dzieci

Wszystkie dzieci urodzone przez matki chorujące na kiłę w ciąży leczone są poprzez jednorazowe podanie penicyliny benzatynowej G w dawce 50000 IU na kg masy ciała. W przypadku kiły wrodzonej wczesnej terapia polega na podawaniu penicyliny krystalicznej w dawce 50000 IU na kg masy ciała dwa razy dziennie przez 15 dni lub ewentualnie na podawaniu penicyliny prokainowej w dawce 300000 IU na kilogram masy ciała dwa razy dziennie przez 15 dni. W przypadku kiły wrodzonej późnej podaje się penicylinę prokainową w dawce jednorazowej 600000-1200000 IU w zależności od masy ciała przez 30 dni. Jeśli u dziecka (ale tylko powyżej pierwszego miesiąca życia) występuje ciężka alergia penicylinowa, w leczeniu kiły wrodzonej stosuje się erytromycynę doustnie w dawce 7,5-12,5 mg na kg masy ciała cztery razy dziennie przez 30 dni.

Joanna Krocz