Gorączka

Świadomość rodzica na temat pogorszenia stanu zdrowia dziecka wynika z jego obserwacji. Kiedy organizm dziecka doświadcza wewnętrznej walki z wirusami, chorobami, często pojawia się gorączka. Ta naturalna, fizjologiczna reakcja organizmu potrafi przynieść wiele złego, ale i wiele dobrego dla małego człowieka. Gorączka powstaje dzięki pirogenom, tj. substancjom białkowym oddziałującym na ośrodek termoregulacyjny, który znajduje się mózgu. Posiadają one toksyny bakterii i wirusów oraz kompleksy antygenów - przeciwciał powstających w trakcie reakcji alergicznych.

Jak zmierzyć temperaturę u dzieci?

Kolejną istotną informacją o gorączce jest jej prawidłowe mierzenie temperatury i odczytywanie wyniku. Jej zmienność zależna jest od wielu czynników:

• pory dnia – rano, tj. od 4:00 do 8:00 wykazuje najniższą prawidłową temperaturę ciała, a wzrost następuje w przedziale 16:00-18:00,
• aktywności fizycznej,
• płci,
• temperatury otaczającego powietrza,
• wieku, tj. u niemowląt występuje nieco wyższa niż u małych dzieci czy dorosłych,
• sposobu mierzenia, tj. w dole pachowym (mało precyzyjna) - prawidłowa temperatura to 36,4°C; w odbytnicy (najwygodniejsza i najskuteczniejsza u niemowląt i dzieci do 3 r. ż.) -prawidłowa temperatura to 37,0°C; w uchu (odpowiednia dla wieku 3-5 r. ż.) - prawidłowatemperatura to 36,6°C; w jamie ustnej (powyżej 5 r. ż.) - prawidłowa temperatura to 36,6°C; a także metodą termometrii błony bębenkowej w podczerwieni (skuteczność metodydyskusyjna).

Monitorowanie zmian ciepłoty ciała powinno być mierzone jednym sposobem.

Diagnozowanie i leczenie gorączki

We wszystkich wyżej wymienionych przypadkach należy podjąć szybkie działania w celu zdiagnozowania przyczyny pojawienia się stanu gorączkowego. Wykonuje się przesiewowe badania laboratoryjne i radiologiczne oraz podejmuje się terapię antybiotykową. W pozostałych sytuacjach stan gorączkowy to głównie objaw pojawienia się łagodnego wirusa, wymagającego podjęcia podstawowych kroków w celu jego szybkiego zniwelowania (obserwacja, stosowanie się do zaleceń lekarskich, jak i prawidłowa pielęgnacja). Pamiętać również należy, że zbyt długie utrzymywanie się gorączki zmniejsza poziom łagodności wystąpienia zakażenia wirusem, co w konsekwencji może być przyczyną bakteryjnych zakażeń dróg oddechowych, układu moczowego, kostnego, ośrodkowego układu nerwowego, chorób reumatycznych, nowotworowych. Aż 10-20 % pozostaje nieustalone.

Walka z chorobą bywa trudna i żmudna, wymaga czasami dużej pracy organizmu. Jednak dobrze zdiagnozowana przyczyna jej wystąpienia powoduje, że w przeciągu do 5 dni objawy chorobowe zanikają.

Gorączka sama w sobie potrafi być niebezpieczna. U dzieci ze zdiagnozowaną cukrzycą lub inną chorobą przewlekłą, a także u tych ze zmniejszoną odpornością, gorączka może doprowadzić do sepsy lub innej poważnej choroby. Inną grupą najbardziej narażoną na niebezpieczeństwo, z uwagi na wystąpienie gorączki, są niemowlęta do 2. miesiąca życia. Ich organizm nie wykształcił w sobie jeszcze mechanizmów obronnych niezbędnych do walki z gorączką. U każdego jednak przekroczenie 41°C może doprowadzić nawet do śmierci.

Niska gorączka u dziecka

Przyjmuje się również, że nie należy niskiej gorączki zbijać, gdyż organizm nie uczy się samodzielnego radzenia sobie z wirusami, nie wytwarza przy tym ciał odpornościowych.
Pozytywne strony wysokiej temperatury:

• wzrost aktywność krwinek białych, co wpływa na podniesienie się ciał odpornościowych,
• hamowanie aktywności wirusów i bakterii,
• wykorzystując ww. czynniki zwalczanie choroby.

Korzyści płynące z wystąpienia gorączki przejawiają się nieprzyjemnymi objawami, np.:

• ogólne złe samopoczucie chorego,
• zwiększona utrata płynów i w związku z tym zwiększone zapotrzebowanie na płyny,
• podwyższona temperatura ciała,
• zwiększona częstotliwości pracy serca i oddechów,
• uczucie zimna, dreszcze, ochłodzenie kończyn,
• brak apetytu.

Nie zawsze i nie u wszystkich dzieci pojawia się gorączka. Dzieci z niedojrzałym lub wadliwie funkcjonującym ośrodkiem termoregulacji mogą nie przejawiać choroby przez gorączkę. Ponadto należy pamiętać, że gorączka nie jest jedynym i podstawowym objawem pojawienia się choroby u dziecka. Dlatego tak ważna jest ogólna obserwacja pociechy i jego zachowania. Należy szczególnie zwrócić uwagę na:

• ogólne samopoczucie,
• wygląd dziecka,
• nawiązywanie kontaktu z bliskimi,
• ocenę świadomości,
• poziom łaknienia i spożywania napojów.

Jednak gdy samopoczucie dziecka w trakcie trwania gorączki zacznie się obniżać, a kontakt z lekarzem jest z jakichkolwiek względów niemożliwy, gorączkę należy leczyć przez zwiększenie ilości płynów (w celu uniknięcia odwodnienia), zapewnienie ciepła (koce, kołdra, ciepłe pomieszczenie) i bezpieczeństwa, a także przez podanie leku przeciwgorączkowego (w sytuacji, gdy gorączka osiągnie wysokość 39°C lek należy podać automatycznie). Jeżeli nastąpi obniżenie temperatury, a ogólne samopoczucie dziecka będzie nadal osłabione, konieczne jest wezwanie lekarza. Innym sposobem zmniejszenia gorączki jest zastosowanie kąpieli ochładzającej. Jednakże źle przygotowana może być przykrym doświadczeniem dla dziecka, a jej efekt nie jest w pełni skuteczny. Można go zwiększyć przez wcześniejsze podanie leku przeciwgorączkowego, a następnie schłodzić ciało dziecka temperaturą niższą jedynie o 1-2°C od temperatury ciała. Zamiast zanurzania dziecka w schłodzonej wodzie poleca się stosowanie wilgotnych okładów na ciało.

Lekarz Ewa Golonka