Depresja w ciąży

Bardzo dużo w mediach i prasie mówi się o depresji poporodowej albo tzw. baby blues, ale mniej zwraca się uwagę na fakt, że depresja może dopaść kobiety także w trakcie trwania 9-miesięcznej ciąży. Kiedy u ciężarnej może rozwinąć się depresja? Kto jest szczególnie narażony na zaburzenia nastroju? Jak odróżnić chwilowy spadek samopoczucia kobiety w ciąży, spowodowany burzą hormonalną, od klinicznej postaci depresji? Gdzie szukać pomocy i jak leczyć ciążową depresję?

Ciąża jako przyczyna depresji

Ciąża kojarzy się powszechnie z czasem radosnym, okresem oczekiwania na narodziny dziecka. Tymczasem czas ciąży niesie ze sobą mnóstwo zmian, a każda zmiana w życiu człowieka jest potencjalnie stresogenna i wiąże się, oprócz pozytywnych emocji, także z tymi negatywnymi, jak lęk, obawa, niepokój. Specjaliści zaliczają ciążę do tzw. czynników astenizujących, które destabilizują funkcjonowanie kobiety i mogą nieść ryzyko rozwoju różnych chorób oraz spadku samopoczucia. Depresja podczas ciąży stanowi poważne zagrożenie, nie tylko dla ciężarnej, ale także dla jej dziecka, dlatego wymaga szybkiej interwencji i odpowiedniego leczenia oraz wsparcia ze strony najbliższych. Kobieta w ciąży powinna czuć, że w każdej sytuacji może liczyć na partnera i rodzinę. Nie można bagatelizować problemu albo myśleć, że rozwiąże się sam.

Osoby chore często nie mają świadomości, że cierpią na depresję. Wypierają to z własnej świadomości, gdyż nie wypada nie cieszyć się z faktu bycia w ciąży i oczekiwania na potomka. Kobiety ciężarne czują się winne, że ciąża nie daje im radości, dlatego ignorują objawy choroby, bojąc się, że zburzą mit idealistycznie postrzeganego macierzyństwa. To dlatego partner ciężarnej powinien być bardzo czujny i reagować na wszelkie niepokojące sygnały, kiedy jego kobieta bezustannie płacze, traci zainteresowanie tym, co dotychczas sprawiało jej przyjemność, unika kontaktów z ludźmi albo ma kłopoty ze spaniem. Ciążowa depresja dotyka około 10% przyszłych mam. Jednak to nie do końca prawda, że sama ciąża stanowi przyczynę zaburzeń nastroju. Owszem, ciąża nie jest neutralna emocjonalnie dla żadnej kobiety. Nawet ta oczekiwana wywołuje pewną dozę niepokoju i obaw, zmusza do zmiany życiowych planów, redefinicji swoich aspiracji. Więcej stresów przeżywają kobiety nie gotowe na ciążę, zaskoczone informacją, że spodziewają się dziecka, kobiety niepełnoletnie albo bez stałego partnera. Obawiają się kolosalnej zmiany w swoim życiu, odpowiedzialności za siebie i dziecko, kłopotów finansowych itp.

Panie aktywne zawodowo, definiujące siebie poprzez pryzmat kariery i prestiżu społecznego, mogą postrzegać ciążę jako stratę – utratę wolności, swobody, urody, nienagannej sylwetki, szansy samorealizacji w zawodzie. Wiele ciężarnych boi się też, czy urodzi zdrowe dziecko, jak będzie przebiegał poród i jak będzie wyglądała rzeczywistość po narodzinach dziecka. Zatem ciąża to nie tylko radość oczekiwania na nowe życie, ale też szereg niepokojów. Na prawdopodobieństwo zachorowania na depresję w ciąży wpływa nie tylko sama ciąża, ale też splot niesprzyjających okoliczności, jak np.: złe relacje z partnerem, problemy finansowe, brak pracy, choroby psychiczne w rodzinie, wcześniejsze problemy psychiczne kobiety, samobójstwa w rodzinie czy przebyte poronienia. Oprócz czynników zewnętrznych, zachorowanie na depresję w ciąży uprawdopodabnia zestaw cech osobowości ciężarnej, takich jak: nadwrażliwość emocjonalna, lękliwość, pesymistyczne patrzenie w przyszłość, niska samoocena, unikanie ludzi, introwersja, trudności w relacjach społecznych, nieumiejętność proszenia o pomoc, brak elastyczności i otwartości na zmiany.

Objawy depresji w ciąży

Rozpoznanie depresji w ciąży nie należy do najłatwiejszych zadań. Jak bowiem odróżnić naturalne zmiany nastroju u kobiety, wywołane burzą hormonów w czasie ciąży, od klinicznej postaci depresji? W pierwszym trymestrze ciężarne zazwyczaj są apatyczne, ospałe, rozdrażnione, zmęczone, mają mniej energii, przeżywają huśtawki nastrojów, rozchwianie emocjonalne od euforii po skrajny pesymizm, raz płaczą, zaraz się śmieją – to naturalne. Złość, irytacja przeplatają się na zmianę z okresami nadziei, szczęścia i podekscytowania. Kiedy jednak uczucie smutku przedłuża się w czasie i do tego pogłębia, zachowanie kobiety może świadczyć o pierwszych symptomach ciążowej depresji. Kobieta jest permanentnie zmęczona, na nic nie ma ochoty, ciągle się smuci i zamartwia, przestaje interesować ją codzienne życie, a nawet zaniedbuje swój wygląd zewnętrzny i nie dba o higienę.

Niektóre kobiety wykazują problemy ze snem – śpią praktycznie cały czas albo mają kłopoty z zaśnięciem, budząc się w nocy kilkakrotnie. Towarzyszy im bezustannie lęk i napięcie. Prezentują też zaburzania odżywiania, jedząc zbyt dużo albo w ogóle. Pojawiają się też problemy z pamięcią i koncentracją uwagi, skrajny samokrytycyzm, płaczliwość, poczucie winy i bezwartościowości, niska samoocena, katastrofalizm myślenia oraz myśli samobójcze. Część objawów choroby da się zrzucić na karb ciąży, inne jednak wyraźnie wskazują, że kobieta potrzebuje pomocy psychologicznej, gdyż sama sobie nie poradzi. Zmian nastroju ciężarnej nie można traktować jako kobiecych fanaberii i oczekiwać, że kobieta sama powinna radzić sobie w sposób naturalny z macierzyństwem. Takie reakcje powodują tylko, że ciężarna zaczyna czuć się winna i ukrywa chorobę przed otoczeniem, nie prosząc o wsparcie z obawy przed etykietą zaburzonej psychicznie. Trzeba mieć świadomość, że depresja w ciąży stanowi zagrożenie nie tylko dla kobiety, ale i płodu, które może urodzić się przedwcześnie, z niską masą urodzeniową, a w późniejszym życiu również przejawiać objawy zaburzeń depresyjnych.

Leczenie depresji w ciąży

Ciąża to czas, kiedy wzrasta ryzyko zachorowania przez kobietę na różne zaburzenia psychiczne. Lekarz ginekolog powinien zatem nie tylko zbierać informacje na temat rozwoju płodu w poszczególnych etapach trwania ciąży, ale też zachęcać kobietę do rozmowy na temat jej kondycji psychicznej, tego, jak radzi sobie w nowej sytuacji. Kiedy lekarz zauważy niepokojące sygnały warto, by zachęcił ciężarną do wizyty u psychiatry. Nie wystarczy jednak tylko powiedzieć: „Niech idzie Pani na konsultację psychiatryczną”, gdyż kobiecie może nie wystarczyć odwagi, by udać się do specjalisty. Lepiej, kiedy ginekolog sam poleciłby zaufanego psychiatrę, zajmującego się problemami psychicznymi okresu okołoporodowego, a potem się z nim skontaktował, pytając o zdrowie pacjentki.

Leczenie ciążowej depresji wymaga współpracy ginekologa z psychiatrą. To lekarz psychiatra może przepisać leki antydepresyjne i uspokajające, biorąc pod uwagę stan kobiety oraz ewentualne ryzyko powikłań ciążowych. Niestety, nie ma leków całkowicie obojętnych dla rozwijającego się płodu, dlatego lekarz musi rozważyć wszystkie „za” i „przeciw” leczenia farmakologicznego. W mniej nasilonej depresji wystarcza tylko psychoterapia. Czasem stosuje się też terapię elektrowstrząsową w znieczuleniu ogólnym. Ważne też, by oprócz specjalistycznej pomocy medycznej, kobieta czuła wsparcie ze strony najbliższych, szczególnie partnera. Leczenie depresji to proces długotrwały, ale warto dołożyć wszelkich starań, by zaburzenia nastroju nie przeciągnęły się w czasie, skutkując depresją poporodową.

psycholog Kamila Krocz